7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu ile birlikte işçilik alacağı ve işe iade taleplerinde arabulucuya başvurmak dava şartı haline geldi. Bu, arabuluculuğu bir seçenek olmaktan çıkarıp yargılamanın önündeki zorunlu bir kapıya dönüştürdü. Kapı doğru geçilmezse dava, 4857 ve 5510 kapsamındaki en güçlü iddialar bile ileri sürülse dahi esasa girilmeden usulden reddedilir.
Hangi Talepler Bu Şarta Tabi
Kural olarak bireysel iş sözleşmesinden veya toplu iş sözleşmesinden doğan işçi ve işveren alacakları ile işe iade talepleri arabuluculuk şartına tabidir. Buna karşılık iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat talepleri ile bunlara bağlı rücu talepleri bu kapsamın dışında tutulmuştur. Bir dosyada hem kapsam içi hem kapsam dışı talepler bir arada bulunabileceğinden, dilekçe hazırlanırken taleplerin ayrıştırılması gerekir.
Görüşme Öncesi Hazırlık Listesi
- Hizmet dökümü, işe giriş ve çıkış bildirgeleri temin edildi mi
- Ücret bordroları ve banka hesap hareketleri karşılaştırıldı mı
- Fazla çalışma ve tatil çalışmalarına ilişkin kayıtlar toplandı mı
- Fesih bildirimi ve varsa savunma istem yazısı dosyaya konuldu mu
- Talep edilen her kalem için ayrı ayrı hesaplama yapıldı mı
Son Tutanak Dosyanın En Kritik Belgesidir
Arabuluculuk sürecinin çıktısı olan son tutanak, sonraki dava için hem giriş bileti hem de sınır çizgisidir. Tutanakta tarafların doğru ve tam olarak gösterilmesi, üzerinde anlaşılamayan konuların açıkça yazılması gerekir. İşveren kaydı ile fiili işveren farklıysa ve tutanakta yalnızca biri yer alıyorsa, davada husumet sorunu doğar. Anlaşmazlıkla sonuçlanan görüşmede tutanağın bir örneğinin alınması ve dava dilekçesine eklenmesi zorunludur.
Anlaşma Halinde İbra Etkisini Ölçmek
Anlaşma tutanağı ilam niteliğinde sonuç doğurur; bu, anlaşmanın kapsamına giren talepler bakımından yeniden dava açılamayacağı anlamına gelir. Bu nedenle tutanakta hangi kalemlerin kapsandığı tek tek yazılmalı, kapsam dışı bırakılan talepler için saklı tutma kaydı konulmalıdır. Genel ve sınırsız ifadelerle imzalanan tutanaklar, sonradan gündeme gelen alacakları da kapatabilir.
Usule Aykırı İşlemin Sonucu
Arabulucuya hiç başvurulmadan açılan davada mahkeme, esasa girmeden dava şartı yokluğundan ret kararı verir. Bu ret, zamanaşımı ve hak düşürücü süreler bakımından ciddi bir zaman kaybı yaratır; özellikle işe iade taleplerinde kısa süreler nedeniyle sonuç telafi edilemez hale gelebilir. Aynı risk, yanlış tarafla yürütülen görüşmelerde de doğar.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. İş ilişkisinin süresi, fesih sebebi ve belgelerin durumu her dosyada farklı sonuçlar doğurabileceğinden, başvuru öncesinde bireysel hukuki değerlendirme yapılması yararlı olacaktır.