Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında dosyanın kaderini belirleyen iki eşik vardır: dava açılmadan önce Kuruma başvuru yapılıp yapılmadığı ve iddianın hangi delillerle desteklendiği. 4857, 7036, 5510 ve 6331 sayılı kanunların kesiştiği bu alanda usul hatası, esasta haklı olan bir talebi dahi sonuçsuz bırakabilir.
Kuruma Başvurmadan Dava Açılabilir mi?
Sosyal Güvenlik Kurumuna karşı açılacak davalarda, dava açılmadan önce Kuruma başvuru yapılması dava şartı olarak düzenlenmiştir. Kurumun başvuruyu reddetmesi ya da kanunda öngörülen sürede yanıt vermemesi hâlinde dava yolu açılır. Bu adım atlanırsa dava usulden reddedilir; başvurunun yapıldığını gösteren evrak numarası veya tebliğ belgesi bu nedenle dosyanın ilk ekidir.
Hangi Uyuşmazlık Arabuluculuk Kapsamı Dışında?
İşçi ile işveren arasındaki alacak ve tazminat talepleri için arabuluculuk dava şartıdır. Buna karşılık iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlara bağlı rücu talepleri bu şartın dışında tutulmuştur. Hizmet tespiti gibi Kurumun taraf olduğu davalarda ise mekanizma arabuluculuk değil, Kuruma başvuru şartıdır. Bu üç kategorinin karıştırılması, uygulamada en sık görülen usul hatasıdır.
İspat Yükü ve Resen Araştırma
Sigortalılığın tespiti gibi kamu düzenini ilgilendiren davalarda hâkim, tarafların sunduğu delillerle bağlı kalmayıp resen araştırma yapar. Bu, tarafın hazırlık yükünü ortadan kaldırmaz; aksine yönlendirici belgelerin dosyaya erken girmesi süreci kısaltır. İşyeri kayıtları, ücret bordroları, işe giriş bildirgeleri, vardiya çizelgeleri ve komşu işyeri çalışanlarının beyanı bu dosyalarda birbirini tamamlayan halkalardır.
Delil Paketi Nereden Toplanır?
- Kurum kayıtlarındaki hizmet dökümünü ve varsa eksik gün nedenlerini çıkarın.
- İşyerinin sicil kaydı ile faaliyet dönemini belirleyin.
- Aynı dönemde çalışmış kişilerin kayıtlı olduğu bilgisini komşu işyeri kayıtlarından araştırın.
- Banka hesap hareketleri üzerinden ücret ödemelerinin izini çıkarın.
- İş sağlığı ve güvenliği mevzuatı kapsamında tutulan eğitim ve muayene kayıtlarını isteyin.
Görev ve Yetki
Bu uyuşmazlıklar iş mahkemelerinin görev alanındadır; iş mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi bakar. Yer yetkisinde davalının yerleşim yeri ile işin yapıldığı yer mahkemesi seçenekleri gündeme gelir; Kurumun taraf olduğu dosyalarda ilgili birimin bulunduğu yer de dikkate alınmalıdır.
Buradaki çerçeve genel niteliktedir; çalışma biçiminiz, kayıt durumu ve talep türü sonucu değiştirir. Başvuru öncesinde hizmet dökümünüzü bir iş hukuku uygulayıcısıyla birlikte okumanız yararlı olur.