İşyerinde sistematik baskı iddiaları, iş hukukunun ispat bakımından en zorlu başlıklarından biridir. 4857 sayılı İş Kanunu, iş mahkemelerine ilişkin 7036 sayılı Kanun, sosyal güvenlik bakımından 5510 ve iş sağlığı ve güvenliği bakımından 6331 sayılı Kanun birlikte devreye girer. Ancak dosyanın çoğu zaman esasa gelmeden zorlanmasının nedeni, talebin hangi mahkemede ve hangi ön aşamadan geçerek ileri sürüldüğüdür.
Talebin Niteliği Görevli Mahkemeyi Belirler
Mobbing iddiası tek başına bir dava türü değildir; haklı nedenle fesih, kıdem tazminatı, manevi tazminat veya işe iade taleplerinin dayanağı olarak ileri sürülür. Bu taleplerin işçi-işveren ilişkisinden kaynaklandığı hâllerde iş mahkemesi görevlidir. Aynı olay ceza hukuku bakımından ayrı bir şikâyete konu olabilir; bu durumda ceza soruşturması ile iş davası birbirinden bağımsız yürür ve her biri kendi merciinde takip edilmelidir.
Yetki Kuralı ve Yetki Sözleşmesinin Geçersizliği
İş uyuşmazlıklarında dava, davalı işverenin yerleşim yeri mahkemesinde veya işin yapıldığı yer mahkemesinde açılabilir. İş sözleşmesine konulan ve işçiyi başka bir yerde dava açmaya zorlayan yetki kayıtları, kanun gereği hüküm doğurmaz. İşçinin bunu bilmeyerek uzak bir yerde dava açması, hak kaybı doğurmasa da süreci ciddi biçimde uzatır.
Dava Şartı Arabuluculuk Aşamasını Boşa Harcamamak
İşçilik alacak ve tazminat talepleri ile işe iade talepleri bakımından arabuluculuk dava şartıdır. Bu aşama çoğu zaman formalite gibi görülür; oysa tarafların doğru gösterilmesi, alt işveren-asıl işveren ilişkisinin baştan kurulması ve son tutanağın kapsamı, dava aşamasındaki taraf teşkilini doğrudan etkiler. Arabuluculukta yanlış tüzel kişiye yönelen bir süreç, dava şartının yerine getirilmediği itirazını gündeme getirebilir.
İspat: Tekil Olay Değil, Süreklilik Gösteren Örüntü
- Olayların tarih, saat, yer ve tanık bilgisiyle kronolojik olarak kaydedilmesi
- Görev, unvan ve yetki değişikliklerinin yazılı belgelerle gösterilmesi
- Kurumsal e-posta, tutanak ve performans değerlendirmelerinin dosyaya alınması
- Sağlık kuruluşuna başvuru kayıtlarının süreçle tarihsel olarak eşleştirilmesi
- İşyeri şikâyet mekanizmasına yapılan başvurunun ve verilen cevabın saklanması
Bu tür dosyalarda mahkemenin aradığı şey, tekil bir tartışma değil; süreklilik ve kasıt gösteren bir örüntüdür. Yukarıdaki başlıklar genel yol göstericidir; işyeri yapısı, delil imkânları ve fesih biçimi dosyadan dosyaya değiştiğinden, süreç başlamadan önce hukuki değerlendirme alınması önerilir.