İş kazası sonrası açılan dosyalarda çoğu zaman iki farklı talep bir araya gelir: kazadan doğan tazminat ve ödenmemiş fazla çalışma ücreti. Bu iki talebin usulü birbirinden farklıdır ve aynı kefeye konulması ciddi gecikmelere yol açar. 4857, 7036, 5510 ve 6331 sayılı Kanunlar çerçevesinde bu rehber, hangi talebin hangi kapıdan yürüyeceğini açıklıyor.
Arabuluculuk Herkes İçin Zorunlu Değildir
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, işçilik alacaklarına ilişkin davalarda arabulucuya başvurulmasını dava şartı olarak düzenlemiştir. Ancak iş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat talepleri ile bunlarla bağlantılı rücu davaları bu zorunluluğun dışında tutulmuştur. Uygulamada iki yönlü hata görülür: fazla mesai alacağı için arabuluculuğa gitmeden dava açılması ve iş kazası tazminatı için gereksiz yere arabuluculuk sürecinin beklenmesi. Birincisi davanın usulden reddine, ikincisi zaman kaybına yol açar.
Fazla Çalışmanın İspatında Delil Sıralaması
- İşyerinde tutulan giriş çıkış kayıtları, kartlı geçiş ve parmak izi verileri.
- Ücret bordroları: fazla çalışma tahakkuku bulunup bulunmadığı ve imza durumu.
- Vardiya çizelgeleri, servis kayıtları, üretim ve sevkiyat belgeleri.
- Yazışmalar ve dijital iletiler; gönderim saatleri çalışma düzenini gösterir.
- Tanık beyanı: yazılı delil bulunmayan dönemler bakımından tamamlayıcı işlev görür.
Fazla çalışma ücreti bir ücret alacağı olduğundan zamanaşımı bakımından beş yıllık süreye tabidir. Bu nedenle talep dönemi, dava tarihinden geriye doğru hesaplanarak tabloya işlenmelidir.
Kaza Dosyasında Paralel Yürüyen Süreçler
İş kazası sonrasında birden fazla süreç aynı anda ilerler ve bunlar farklı mercilerde görülür. 5510 sayılı Kanun kapsamında Sosyal Güvenlik Kurumu ile sigortalı arasında doğan uyuşmazlıklar iş mahkemesinde ele alınır. 6331 sayılı Kanun kapsamında işverene uygulanan idari yaptırımlara karşı gidilecek yol ise işçilik alacağı davasından tamamen ayrıdır; bu itirazın iş mahkemesine yöneltilmesi görev yönünden sorun doğurur. Ayrıca kazayla ilgili ceza soruşturması bağımsız yürür ve buradaki bilirkişi raporu tazminat dosyası için önemli bir kaynak oluşturur.
Kusur ve Zarar Tablosunu Birlikte Kurmak
Tazminat talebinde iki eksen vardır: kusur dağılımı ve zararın miktarı. İşverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini yerine getirip getirmediği risk değerlendirmesi, eğitim kayıtları ve koruyucu ekipman zimmet belgeleriyle tartışılır. Zarar tarafında ise sürekli iş göremezlik oranı, gelir kaybı ve bakım ihtiyacı ayrı kalemler hâlinde gösterilir.
Kısa Değerlendirme
Yukarıdaki bilgiler genel niteliktedir. İş kazası dosyalarında kurum kayıtlarının erken temin edilmesi ve talep türlerinin baştan ayrıştırılması süreci belirgin biçimde kısalttığından, başvuru öncesi hukuki değerlendirme alınması yerinde olur.