İş kazası dosyalarında sonucu belirleyen şey çoğu zaman olayın kendisi değil, olaydan sonraki ilk günlerde toplanabilen kayıtlardır. 6331 kapsamındaki işveren yükümlülükleri, 5510 çerçevesindeki bildirim süreçleri ve 4857 ile 7036 ekseninde yürüyen yargılama birbirine bağlı çalışır. Bu rehber, iş kazasının ispatında hangi belgenin hangi merciden isteneceğini ve yanlış kapıya yönelmenin ne kaybettirdiğini ele alır.
Kaza Anından Sonraki Kayıt Zinciri
İspatın omurgası, birbirini doğrulayan kayıtlardan oluşur: kolluk tutanağı, iş yeri kaza bildirim formu, SGK bildirimi, acil servis ve hastane epikrizi, iş yerinin risk değerlendirmesi, eğitim ve kişisel koruyucu donanım tutanakları, vardiya çizelgesi ve varsa kamera görüntüleri. Kamera kayıtlarının otomatik silinme süresi kısa olduğundan, görüntülerin muhafazası için erken talepte bulunulması pratik açıdan kritiktir.
Tanık listesi hazırlanırken yalnızca olayı gören kişiler değil, güvenlik talimatlarının fiilen nasıl uygulandığını bilen çalışanlar da düşünülmelidir. Uygulamadaki fiili durum ile evrak üzerindeki düzen arasındaki fark, kusur dağılımını doğrudan etkiler.
Hangi Talep Hangi Kapıya Gider
- Kazanın iş kazası sayılması ve tespiti ile maddi ve manevi tazminat talepleri iş mahkemesinin görev alanına girer.
- Sürekli iş göremezlik oranı, gelir bağlanması ve prim işlemlerine ilişkin uyuşmazlıklarda kurum işlemi ile mahkeme aşaması birbirini izler.
- Taksirle yaralama veya ölüm iddiası ceza soruşturmasının konusudur ve savcılık dosyası tazminat dosyasından bağımsız yürür.
- İş sağlığı ve güvenliği mevzuatına dayalı idari para cezalarına itiraz, tazminat davasından tamamen ayrı bir usule tabidir.
Zorunlu Arabuluculuk Konusundaki Yaygın Yanılgı
İşçilik alacaklarında dava şartı olarak arabuluculuğa alışan taraflar, iş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat talepleri için de aynı yolu zorunlu sanabilir. 7036 bu talepler bakımından farklı bir düzenleme içerir; bu ayrımın gözden kaçırılması, hem gereksiz zaman kaybına hem de yanlış usul tercihine yol açar. Tarafların iradi olarak arabulucuya gitmesi ise ayrı bir tercihtir ve tutanağın içeriği sonraki aşamayı bağlayabilir.
Ceza Dosyası ile Tazminat Dosyasının İlişkisi
Ceza soruşturmasında alınan bilirkişi raporu, kusur dağılımı bakımından tazminat yargılamasında önemli bir kaynak olur. Ancak ceza dosyasındaki beraat kararı, tazminat açısından kusursuzluk anlamına gelmez; iki yargılamanın ölçütleri farklıdır. Bu nedenle ceza dosyasının sonucunu bekleyip tazminat talebini geciktirmek, ispat açısından kazanç sağlamayabilirken zaman bakımından risk doğurabilir.
Kısa Değerlendirme
Yukarıdaki başlıklar, iş kazası dosyalarında sık karşılaşılan yapıyı tanıtır. Kazanın yaşandığı iş kolu, kusur dağılımı ve yaralanmanın derecesi sonuçları esaslı biçimde değiştirdiğinden, belgelerin toplanmasına başlamadan önce alanında çalışan bir hukukçudan görüş alınması önerilir.