İş kazası dosyalarında, kazanın gerçekleştiği andan dava aşamasına kadar geçen sürede atılan idari adımlar sonucu doğrudan etkiler. Bu rehber, 6331 ve 5510 sayılı kanunlar ile 4857 ve 7036 sayılı düzenlemeler çerçevesinde sürecin sıralamasını ve merci seçimindeki kritik ayrımı ele alır.
Kaza Anında İşleyen Bildirim Takvimi
İş kazasının Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilmesi işverenin kanuni yükümlülüğüdür ve bunun için kanunda kısa bir süre öngörülmüştür. İşveren bildirimi yapmazsa, sigortalı veya hak sahipleri de bildirimde bulunabilir. Bildirimin hiç yapılmaması hâlinde olayın iş kazası olduğunun tespiti için ayrı bir dava açmak gerekebilir; bu da süreci aylarca uzatır.
- Kolluk tutanağı ve iş yeri kaza inceleme raporu ilk günlerde talep edilmelidir.
- Olay yerindeki güvenlik önlemlerinin fotoğraf ve kamera kaydıyla sabitlenmesi gerekir.
- Tanık işçilerin bilgileri, iş yerinden ayrılmadan önce not edilmelidir.
Arabuluculuk Konusundaki Kritik İstisna
İşçilik alacakları bakımından dava şartı olan arabuluculuk, iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlara ilişkin tespit, itiraz ve rücu davaları bakımından uygulanmaz. Bu ayrımın bilinmemesi iki yönlü hataya yol açar: kimi dosyalarda gereksiz yere arabuluculuk süreci beklenerek zaman kaybedilir, kimi dosyalarda ise alacak kalemleri karıştırılarak dava usulden reddedilir.
Hangi Uyuşmazlık Hangi Yargı Koluna Ait
- İşverene karşı açılan maddi ve manevi tazminat davaları iş mahkemesinde görülür.
- Kurum işlemlerine, örneğin sürekli iş göremezlik oranına yönelik itirazlar kendi usulüne tabidir.
- Kazanın ceza boyutu, taksirle yaralama veya ölüme neden olma yönüyle ayrı bir soruşturma konusudur.
- Ceza dosyasındaki bilirkişi kusur raporu, tazminat davasında güçlü bir dayanak oluşturur.
Kusur ve Zarar Kalemlerinin Belgelenmesi
Tazminat hesabının omurgasını, kusur dağılımı ile maluliyet oranı oluşturur. Bu nedenle risk değerlendirme raporu, iş güvenliği eğitim kayıtları, kişisel koruyucu donanım zimmet belgeleri ve periyodik sağlık muayene dosyaları erken aşamada istenmelidir. Bu belgeler işverenin elinde bulunduğundan, talep edilmemeleri hâlinde dosyaya hiç girmeyebilir.
Değerlendirme
İş kazası dosyalarında gecikmenin bedeli yalnızca süre kaybı değildir; olay yeri değişir, tanıklar iş yerinden ayrılır ve kayıtlar zamanla erişilemez hâle gelir. Bu nedenle tıbbi tedavi sürerken bile belge toplama çalışmasının başlatılması yerinde olur. Yukarıdaki bilgiler genel çerçeveyi anlatır; kazanın oluş biçimi ve sigortalılık durumunuz farklı bir yol gerektirebileceğinden hukuki değerlendirme almanız önerilir.