Mobbing iddiasıyla iş sözleşmesini sonlandıran çalışanın karşılaştığı asıl güçlük, haklılığını göstermek kadar doğru sırayla ve süresinde başvurmaktır. Fesih anında atılmayan adımlar, kıdem tazminatı hesabını ve talep edilebilecek kalemleri kalıcı olarak daraltır. Bu rehber, mobbing temelli fesihlerde takvim ve mercii planını ele alır.
Fesih Anı: Kararın Kendisi Bir Usul İşlemidir
4857 sayılı Kanun, çalışana haklı nedenle derhal fesih imkânı tanır; ancak bu hak, öğrenmeden itibaren işleyen bir süreye tabidir. Mobbing gibi süreklilik gösteren davranışlarda son eylemin tarihi belirleyici olur. Fesih bildiriminde gerekçenin yazılı ve somut biçimde belirtilmesi, sonradan yapılacak nitelendirme tartışmalarını azaltır. Gerekçesiz veya istifa görünümlü ayrılışlar, kıdem tazminatı talebini baştan zayıflatır.
Kıdem Hesabında Gözden Kaçan Kalemler
Hesap yalnızca son brüt ücret üzerinden yapılmaz; giydirilmiş ücret kavramı dikkate alınır. Uygulamada şu kalemler ayrı ayrı belgelenmelidir:
- Düzenli ödenen yol, yemek ve sosyal yardımlar,
- Süreklilik arz eden ikramiye ve prim uygulamaları,
- Aynı işverene ait farklı işyerlerinde geçen ve birleştirilmesi gereken hizmet süreleri,
- Askerlik, doğum ve ücretsiz izin dönemlerinin süreye etkisi,
- Devir, alt işveren değişikliği ve unvan değişikliklerinin hizmet bütünlüğüne etkisi.
Başvuru Sırası: Arabuluculuk Atlanmaz
7036 sayılı Kanun uyarınca işçilik alacağı ve tazminat talepleri bakımından arabuluculuğa başvurmak dava şartıdır. Bu adım atlanarak açılan dava usulden reddedilir ve zaman kaybı yaşanır. Buna karşılık iş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat talepleri bakımından farklı bir usul öngörülmüştür. Sosyal Güvenlik Kurumu'na yöneltilecek hizmet tespiti benzeri taleplerde ise Kuruma önceden başvuru gerekliliği ayrıca gözetilir. 5510 sayılı Kanun kapsamındaki uyuşmazlıkla iş sözleşmesinden doğan alacak talebinin aynı dilekçede birleştirilmesi, mercii karışıklığına yol açabilir.
Mobbing İspatında Delil Mimarisi
Mobbing çoğu zaman tek bir belgeyle değil, tekrar eden davranış örüntüsüyle ortaya konur. Bu nedenle deliller kronolojik bir tablo halinde toplanmalıdır: görev değişiklikleri, yazışmalar, tutanaklar, performans değerlendirmeleri, sağlık kayıtları ve tanık beyanları. 6331 sayılı Kanun kapsamındaki bildirim ve iç şikâyet mekanizmalarının kullanılmış olması, iddianın kayıtla desteklenmesini sağlar. İşyerinde tutulan görüntü ve ses kayıtlarında hukuka uygunluk sorunu gündeme gelebileceğinden, bu tür delillerin elde edilme biçimi ayrıca değerlendirilmelidir.
Takvimi Tek Sayfada Tutmak
- Son mobbing teşkil eden eylem tarihi ve fesih tarihi yazılır.
- Feshin türü ve bildirim şekli kayda geçirilir.
- Arabuluculuk başvuru ve son tutanak tarihleri işaretlenir.
- Dava dilekçesi için tutanak sonrası işleyen süre takip edilir.
- Zamanaşımı farklılıkları nedeniyle her alacak kalemi ayrı satırda izlenir.
Yukarıdaki çerçeve geneldir; işyerinin yapısı, kayıtların içeriği ve fesih beyanının metni sonucu değiştirebilir. Fesih düşünülüyorsa, adım atılmadan önce alanında çalışan bir hukukçudan görüş alınması hak kaybını önler.