Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında sonucu belirleyen şey çoğunlukla hukukî yorum değil, geçmişe dönük olguların ispat edilebilirliğidir. Yıllar önceki bir çalışmanın varlığı, ücretin gerçek tutarı veya bir olayın iş kazası niteliği, dosyaya sunulan kayıtların gücüne göre değerlendirilir. Bu rehber 4857, 5510, 6331 ve 7036 ekseninde ispat stratejisi ile başvuru sırasına odaklanır.
İdarî Aşamayı Atlamayın
Kurum işlemlerinin bir bölümüne karşı, yargı yoluna gitmeden önce Kuruma itiraz aşamasının işletilmesi gerekir. Prim borcu, sigortalılık başlangıcı veya idarî yaptırıma ilişkin işlemlerde bu aşamanın atlanması, dosyanın esasa girmeden geri dönmesine yol açar. Ayrıca yargı yolu ve görevli mahkeme, işlemin dayanağına göre değişebildiğinden başvuru öncesinde bu husus mutlaka doğrulanmalıdır.
Arabuluculuk Kapsamı Bakımından Ayrım
İş uyuşmazlıklarının önemli bölümünde arabuluculuk dava şartıdır. Buna karşılık iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan tazminat ile bunlara bağlı tespit, itiraz ve rücu talepleri bakımından bu şart aranmaz. Talep dilekçesi hazırlanırken kalemlerin bu ayrıma göre gruplandırılması, dosyanın usulden ret riskini ortadan kaldırır.
İspatın Omurgası
- Resmî kayıtlar: hizmet dökümü, işyeri sicil bilgileri, tescil tarihleri
- İşveren kayıtları: bordro, puantaj, izin defteri, giriş-çıkış kayıtları
- Üçüncü kişi kayıtları: banka hesap hareketleri, vergi kayıtları, kamu kurumu yazışmaları
- Tanık beyanları: aynı dönemde aynı işyerinde ya da komşu işyerinde çalışmış, kaydı bulunan kişiler
- Teknik belgeler: 6331 kapsamındaki risk değerlendirmesi, eğitim kayıtları, kaza tutanakları
Tanığın Kaydı Neden Önemli
Hizmet tespitine ilişkin taleplerde tanık beyanı tek başına değil, tanığın da aynı döneme ait resmî kaydının bulunmasıyla birlikte değerlendirilir. Bu nedenle tanık listesi hazırlanırken, kişilerin o dönemdeki sigortalılık kayıtları önceden kontrol edilmelidir.
Belgeye Zamanında Ulaşmak
İşveren kayıtlarının saklama süresi sınırsız değildir; bu nedenle dava veya başvuru dilekçesiyle birlikte kayıtların celbi talep edilmelidir. Aynı şekilde denetim ve müfettiş raporları, dosyanın seyrini değiştirebilecek nitelikte olduğundan varlıkları araştırılmalı, mevcutsa getirtilmesi istenmelidir.
Talebi Ölçülebilir Yazmak
Hizmet süresi, ücret düzeyi ve dönemler belirtilmeden kurulan talepler, bilirkişi incelemesi aşamasında dağılır. Talep; başlangıç ve bitiş tarihleri, kesinti dönemleri ve dayanağı ile birlikte yazıldığında hem karşı tarafın savunması sınırlanır hem de hesaplama tartışması daralır.
Buradaki değerlendirmeler geneldir. Sigortalılık türü, olayın tarihi ve Kurum işleminin niteliği sonucu doğrudan etkilediğinden, somut dosyanızda belgelerinizi bir hukukçuyla birlikte gözden geçirmeniz uygun olur.