Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında dosya, çoğu zaman esasa girilmeden önce bir usul eşiğinde takılır: talebin dava şartı arabuluculuğa tabi olup olmadığı yanlış değerlendirilir. Bu rehber, SGK ile yaşanan uyuşmazlıklarda hangi talebin hangi yoldan yürüyeceğine ve ispat malzemesinin nasıl kurulacağına odaklanır.
Önce Şu Ayrım: Muhatap Kim?
7036 sayılı Kanun uyarınca işçi ile işveren arasındaki işçilik alacağı ve işe iade taleplerinde arabuluculuk dava şartıdır. Buna karşılık Sosyal Güvenlik Kurumunun taraf olduğu uyuşmazlıklar ile iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat talepleri bu kapsam dışında tutulmuştur. Dolayısıyla hizmet tespiti gibi Kurumun hasım gösterildiği davalarda arabulucuya gitmek süreyi ilerletmez; buna karşılık işverene yöneltilen alacak kalemlerinde arabuluculuk aşaması atlanırsa dava usulden reddedilir.
Aynı olaydan doğan taleplerin bir kısmının kapsamda, bir kısmının kapsam dışında olduğu karma dosyalar bu nedenle en riskli grubu oluşturur.
Hizmet Tespitinde Delil Nasıl Kurulur?
Hizmet tespiti davalarında ispat yükü çalışana aittir ve kamu düzenine ilişkin niteliği gereği mahkeme resen araştırma yapar. Sunulacak malzemenin resmi kayıtlarla çelişmemesi, çelişiyorsa çelişkiyi açıklaması gerekir.
- İşyeri sicil dosyası, işe giriş bildirgesi ve aylık prim hizmet belgeleri
- Bordro, imza sirküleri, puantaj kayıtları ve banka ödeme hareketleri
- 5510 kapsamındaki bildirimlerle fiili çalışma arasındaki farkı gösteren belgeler
- İşyeri kimlik kartı, servis listesi, yemek kartı kayıtları, giriş çıkış logları
- Aynı dönemde aynı işyerinde veya komşu işyerinde çalışan bordrolu tanıklar
Tanık Seçimi Rastgele Yapılmaz
Tanığın beyanı kadar, o tanığın ilgili dönemde bordroda görünüp görünmediği de önemlidir. Dönemi kapsamayan bir tanık, dosyayı güçlendirmek yerine çelişki üretir.
Arabuluculuk Tutanağı Bir Delil Belgesidir
Kapsamdaki talepler için düzenlenen son tutanakta talep kalemlerinin tek tek yazılması gerekir. Tutanakta yer almayan bir kalemin sonradan davaya eklenmesi tartışma yaratır. Anlaşmama hâlinde tutanağın dava dilekçesine eklenmesi ve tarihinin süre hesabında esas alınması unutulmamalıdır.
İş Sağlığı ve Güvenliği Boyutu Atlanmamalı
İş kazası dosyalarında 6331 kapsamındaki eğitim kayıtları, risk değerlendirme raporu ve kişisel koruyucu donanım teslim tutanakları, kusur dağılımını doğrudan etkiler. Bu belgeler işverende bulunduğundan, dava dilekçesinde bunların celbinin talep edilmesi ispat stratejisinin parçasıdır.
Son Kontrol
- Her talep kalemi için muhatap ayrı ayrı belirlendi mi?
- Kapsamdaki kalemler arabuluculuk sürecinden geçti mi?
- Kurum kayıtlarıyla çelişen noktalar açıklandı mı?
- Celbi istenecek belgeler dilekçede listelendi mi?
Yukarıdaki değerlendirmeler genel bir çerçeve sunar; her çalışma ilişkisinin belge düzeni ve tarihleri farklıdır. Talebinizin hangi yoldan yürüyeceği konusunda tereddüt yaşıyorsanız, süre işlemeye devam ettiği için vakit kaybetmeden hukuki destek almanız yerinde olur.