İşçilik alacakları içinde en çok tartışılan kalem fazla mesai ücretidir. Çünkü çalışmanın varlığı çoğu zaman yazılı kayıtla değil, dolaylı delillerle ortaya konulmaya çalışılır. 4857, 7036, 5510 ve 6331 sayılı kanunların çizdiği çerçevede bu rehber, fazla mesai iddiasını ispat edilebilir hâle getirmeye ve başvuruyu doğru sıra ve mercide yapmaya odaklanır.
Dava Şartı Arabuluculuk: Atlanan İlk Basamak
İşçilik alacakları bakımından arabulucuya başvurulmadan doğrudan dava açılması hâlinde dosya esasa girilmeden usulden reddedilir. Bu nedenle sıralama nettir: önce arabuluculuk, anlaşmama tutanağının ardından iş mahkemesinde dava. İş kazası kaynaklı tazminat gibi bazı talepler ise bu şartın dışındadır. Ayrıca hizmet tespiti niteliğindeki uyuşmazlıklarda Sosyal Güvenlik Kurumu'nun davaya dâhil edilmesi gerekir; bu husus atlandığında yargılama gereksiz yere uzar.
İspat Yükü Kimde?
Fazla çalışma yapıldığını kural olarak işçi ispatlar; ancak işveren kayıt tutma yükümlülüğü altındadır. İşyerinde imzalı puantaj, giriş çıkış kaydı veya ücret bordrosu varsa değerlendirme büyük ölçüde bu kayıtlar üzerinden yapılır. Fazla mesai tahakkuku içeren ve işçi tarafından ihtirazi kayıt konulmadan imzalanmış bordrolar, o dönem için iddiayı zayıflatır. Bu nedenle bordro imzalarının hangi dönemlere ait olduğu baştan çıkarılmalıdır.
Delil Olarak Kullanılabilecek Kayıtlar
- İşyeri giriş çıkış ve kartlı geçiş kayıtları
- Vardiya çizelgeleri, nöbet listeleri ve servis saatleri
- Mesai dışı saatlerde gönderilmiş kurumsal yazışmalar
- Ücret bordroları, banka ödeme kayıtları ve ihtirazi kayıt notları
- Aynı dönemde aynı birimde çalışmış tanıkların beyanları
Tanık Delilinde Sınırlar
Yazılı kaydın bulunmadığı dosyalarda tanık belirleyici olur; fakat tanığın hangi dönemde, hangi birimde ve hangi vardiyada çalıştığı bilinmiyorsa beyanın ağırlığı düşer. Karşı tarafla arasında kendi açtığı dava bulunan tanıkların beyanı da ihtiyatla değerlendirilir. Tanık listesi hazırlanırken kişinin çalıştığı dönemin, talep edilen dönemle örtüşmesine dikkat edilmelidir.
Hesabı Talebe Bağlamak
Fazla mesai hesabı; haftalık çalışma süresinin aşılan kısmı, ara dinlenme süreleri ve varsa hafta tatili ile ulusal bayram genel tatil çalışmalarının ayrıştırılmasıyla kurulur. Dilekçede dönem ve günlük çalışma düzeni açıkça anlatılmadığında bilirkişi hesabı da varsayıma dayanır. Belirsiz alacak, kısmi dava veya tam eda davası tercihinin faiz başlangıcı ve zamanaşımı üzerindeki etkisi de baştan değerlendirilmelidir.
Her işyerinin çalışma düzeni farklı olduğundan, aynı iddia farklı belgelerle çok farklı sonuç verebilir. Elinizdeki kayıtların hangi dönemi taşıyabileceğini görmek için dosyanızı bir hukukçuyla birlikte incelemeniz önerilir.