Sosyal güvenlik uyuşmazlıkları, iş hukuku dosyalarıyla iç içe görünmekle birlikte kendi usul kurallarına tabidir. 5510 sayılı Kanun sigortalılık ve prim ilişkisini, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu yargılama usulünü, 4857 sayılı Kanun iş ilişkisinin esasını, 6331 sayılı Kanun ise iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini düzenler. Hangi kanunun devrede olduğu, izlenecek yolu ve süreyi doğrudan değiştirir.
Dava Öncesi Zorunlu Adım Hangisi?
İşçi ile işveren arasındaki bireysel iş uyuşmazlıklarında dava açılmadan önce arabuluculuk aşamasının tamamlanması gerekir. Buna karşılık Kuruma karşı açılacak davalarda önce Kuruma yazılı başvuru yapılması ve başvurunun sonuçlanması aranır. Bu iki farklı ön aşamanın birbirine karıştırılması, dava şartı yokluğu nedeniyle ret sonucunu doğurur. Feshe bağlı işe iade talebinde ise fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir aylık süre içinde arabulucuya başvurulması gerekir; bu süre hak düşürücü niteliktedir.
Hizmet Tespitinde İspatın Ağırlığı
Sigortasız çalışılan dönemin tespiti istendiğinde, ispat standardı yüksektir. Dosyada yer alması beklenen kayıtlar şunlardır:
- İşyeri kayıtları: puantaj, ücret bordrosu, izin ve devam çizelgeleri
- Banka üzerinden yapılan ücret ödemelerinin dökümü
- Aynı dönemde ve aynı işyerinde bordroya kayıtlı çalışanların beyanı
- Kurum müfettiş raporları ve varsa denetim tutanakları
- İşyerinin o dönemde faal olduğunu gösteren resmi kayıtlar
Salt tanık anlatımına dayanan dosyalar zayıf kalır; tanık beyanının resmi bir kayıtla desteklenmesi belirleyicidir. Bordroda kayıtlı olmayan bir dönem için, o dönemde işyerinde bulunulduğunu gösteren herhangi bir yazılı iz aranmalıdır.
İş Kazası Dosyalarında İki Yolun Ayrılması
İş kazası sonrası süreçte Kuruma karşı yürütülen işlemler ile işverene karşı ileri sürülen tazminat talepleri ayrı yollarda ilerler. 6331 kapsamındaki yükümlülüklere aykırılık iddiası tazminat dosyasının kusur değerlendirmesini besler; ancak bu iddia tek başına Kurum işlemini kendiliğinden değiştirmez. Risk değerlendirme raporu, eğitim kayıtları ve kişisel koruyucu donanım teslim tutanakları bu dosyaların omurgasıdır.
Yanlış Merci: Kurum İşlemi ile İşveren Uyuşmazlığını Karıştırmamak
Prim borcu, idari para cezası veya sigortalılık başlangıcına ilişkin Kurum işlemleri ile işverenden istenen ücret ve tazminat alacakları aynı dilekçede birleştirilemez. Uygulamada bu birleştirme sıkça yapılmakta ve dosya ayrılırken süre bakımından risk doğmaktadır. Ayrıca hizmet tespiti davalarında Kurumun taraf olarak gösterilmemesi de dosyayı eksik bırakır.
- Talebinizin muhatabını belirleyin: Kurum mu, işveren mi?
- Ön aşamayı doğru seçin: arabuluculuk mu, Kuruma başvuru mu?
- Bir aylık ve diğer hak düşürücü süreleri takvime işleyin.
- Yazılı kayıtları tanık beyanından önce toplayın.
Yukarıdaki açıklamalar genel bilgilendirme amaçlıdır. Çalışma ilişkisinin niteliği, fesih türü ve Kurum kayıtları sonucu etkilediğinden, süre başlamışken bir hukukçuyla görüşülmesi hak kaybını önlemek bakımından önemlidir.