İş sözleşmesinin feshi bildirildikten sonra işçinin elindeki zaman oldukça kısıtlıdır ve bu süreler kaçırıldığında telafisi mümkün olmaz. 4857 sayılı İş Kanunu feshin geçerliliğini, 7036 sayılı Kanun iş yargılamasının usulünü, 5510 ve 6331 sayılı Kanunlar ise sosyal güvenlik ve iş sağlığı boyutunu düzenler. Bu rehber, işe iade sürecini ispat yükü ekseninde ve gün gün planlanabilir bir yapıya oturtuyor.
Fesih Bildiriminin Kendisi İlk Delildir
Fesih yazılı yapılmış mı, sebep açık ve kesin biçimde gösterilmiş mi, savunma alınmış mı? Bu üç soru dosyanın omurgasını kurar. Sebep gösterilmeden ya da genel ifadelerle yapılan fesihlerde işverenin sonradan yeni gerekçe ileri sürmesi kural olarak kabul görmez. Bu nedenle fesih bildiriminin aslı, tebliğ tarihi ve varsa tutanaklar ilk gün temin edilmelidir.
İspat Yükü Kimde?
İşe iade davalarının ayırt edici özelliği, feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükünün işverende olmasıdır. İşçi ise feshin ileri sürülen sebepten farklı bir nedene dayandığını iddia ediyorsa bu iddiasını ispatla yükümlüdür. Bu denge, delil hazırlığını da belirler:
- İşveren tarafında: performans kayıtları, uyarı yazıları, ekonomik gerekçeye ilişkin mali veriler, başka bölümde değerlendirme yapıldığına dair belgeler
- İşçi tarafında: fesihten kısa süre önce yeni işe alım yapıldığını gösteren kayıtlar, sendikal veya kişisel nedene işaret eden yazışmalar, tanık beyanları
Arabuluculuk Aşamasını Atlamayın
İşe iade talebi bakımından dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren işleyen başvuru süresi ile anlaşmama tutanağının düzenlenmesinden sonra dava için tanınan süre birbirinden ayrıdır ve her ikisi de kısadır. Bu iki süreyi tek bir süre sanmak, uygulamada en sık karşılaşılan hak kaybı sebebidir. Arabuluculuk tutanağında talebin işe iade olarak açıkça yazılması ayrıca önemlidir.
Doğru Merci: İş Mahkemesi ve Yetki
Uyuşmazlık iş mahkemesinin görev alanındadır; asliye hukuk mahkemesine açılan dava görevsizlikle sonuçlanır. Yetki bakımından ise davalı işverenin yerleşim yeri ile işin yapıldığı yer mahkemesi seçenekleri gündeme gelir. Sosyal güvenlik kayıtlarına ilişkin talepler ile işe iade talebinin farklı usullere tabi olabileceği de gözetilmelidir.
Kararın Sonuçlarını Baştan Hesaplayın
İşe iade kararı kendiliğinden işe başlamak anlamına gelmez; kararın kesinleşmesinden sonra işçinin süresi içinde işverene başvurması gerekir. Bu başvuru yapılmazsa fesih geçerli hâle gelir ve karar pratik değerini yitirir. Başvurunun yazılı ve tarih doğuran bir kanalla yapılması, sonraki alacak talepleri için de dayanak oluşturur.
Uyarı
Bu içerik genel bilgi sunar; işyerindeki çalışan sayısı, kıdem ve sözleşme türü sonucu doğrudan etkiler. Fesih bildirimini aldığınız gün bir hukukçuya danışmanız, kısa süreler nedeniyle özellikle önem taşır.