Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarında dosyayı kaybettiren şey çoğunlukla esas değil sıralamadır: önce nereye başvurulacağı, ardından hangi sürede dava açılacağı. Bu rehber, 5510 sayılı Kanun kapsamındaki işlemlerle iş mevzuatındaki bir aylık sürelerin nasıl bir arada planlanacağını ele alır.
Atlanan Basamak: Kuruma Başvuru
Kurum işlemlerine karşı doğrudan mahkemeye gitmek her zaman mümkün değildir. Sosyal güvenlik mevzuatı, birçok konuda önce Kuruma başvurulmasını ve gerektiğinde ilgili komisyonun kararının alınmasını öngörür. Bu adım tamamlanmadan açılan dava, dava şartı yokluğundan reddedilebilir. Başvurunun yapıldığı tarih, kayıt numarası ve Kurumun verdiği cevabın tebliğ tarihi üç ayrı satır hâlinde not edilmelidir; sonraki bütün hesaplar bu üç tarih üzerinden yürür.
Hangi "Bir Ay" Hangi Olayda İşler?
- İş sözleşmesinin feshine bağlı işe iade talebinde, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir aylık süre içinde arabulucuya başvurulması gerekir; bu süre hak düşürücü niteliktedir.
- Arabuluculuk son tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren dava açmak için de ayrı ve kısa bir süre öngörülmüştür.
- Kurum işlemlerine karşı öngörülen itiraz sürelerinin başlangıcı, işlemin tebliğ tarihidir; e-Devlet üzerinden görülen bildirimlerde erişim tarihinin ekran kaydı önemlidir.
Bu sürelerin hiçbiri birbirini beklemez. Aynı olaydan hem işverene hem Kuruma yönelen talepler doğuyorsa, iki takvim aynı tabloda tutulmalıdır.
Görev, Yetki ve Hasım Gösterme
Sosyal güvenlik uyuşmazlıkları, iş mahkemelerinin görev alanındadır. Uygulamadaki en yaygın hata hasım gösterimindedir: hizmet tespiti gibi taleplerde hem işverenin hem Kurumun davada yer alması gerekir; eksik hasımla açılan dava sürüncemede kalır. Arabuluculuğun dava şartı olduğu iş uyuşmazlıkları ile Kurumun taraf olduğu bazı uyuşmazlıklar aynı rejime tabi değildir; bu ayrım yapılmadan arabuluculuk aşamasına gitmek de, atlamak da risk taşır.
Hizmet Tespitinde Delil Takvimi
- Aynı işyerinde çalışmış ve kaydı bulunan tanıkların tespiti; kayıtsız tanığın ispat gücü sınırlı kalabilir.
- İşyeri sicil dosyası, müfettiş raporları ve komşu işyeri kayıtlarının celbi için erken talep.
- Banka hesap hareketleri, ücret bordroları, giriş-çıkış ve kamera kayıtları gibi zamanla yok olabilecek delillerin öncelikle istenmesi.
- 4857 ve 6331 sayılı mevzuat kapsamındaki eğitim, sağlık gözetimi ve iş kazası kayıtlarının dosyaya eklenmesi.
Süreyi Kaçırdığınızı Düşünüyorsanız
Hak düşürücü süre geçmiş olsa bile, talebin niteliğine göre farklı bir hukuki sebep hâlâ mümkün olabilir; örneğin işe iade süresi kaçırılmışken fesih nedeniyle doğan diğer alacak talepleri ayrı zamanaşımı rejimine tabidir. Bu nedenle "süre geçti" sonucuna kendi başınıza varmadan önce, talebi kalemlere ayırıp her kalemin süresini ayrı incelemek gerekir.
Yukarıdakiler genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; sigortalılık statünüz, fesih biçiminiz ve Kurum yazışmalarınız sonucu değiştirebilir. Belgelerinizle birlikte hukuki değerlendirme almanız yararınıza olur.