İş ilişkisi sona erdiğinde işçinin talepleri genellikle tek bir kalemde toplanmaz: kıdem ve ihbar tazminatı, kullanılmayan yıllık izin ücreti, fazla çalışma, hafta tatili ve genel tatil alacakları farklı ispat kurallarına ve farklı hesap yöntemlerine tabidir. 4857, 7036, 5510 ve 6331 sayılı kanunların kesiştiği bu alanda, hesaplama hatasından çok usul ve merci hatası hak kaybına yol açar.
Fesihten Sonraki İlk Ay
Feshin ardından atılacak adımların sırası önemlidir. İşe iade talebi bulunan işçi bakımından arabulucuya başvuru için tanınan süre çok kısadır ve bu süre kaçırıldığında talep tümüyle ortadan kalkar. Buna karşılık kıdem, ihbar ve diğer ücret alacakları için zamanaşımı çok daha uzundur. Bu iki takvimin karıştırılması sık görülen bir hatadır; işe iade penceresi kapanmışken alacak talepleri hâlâ ileri sürülebilir durumda olabilir.
Arabuluculuk Aşamasını Boş Geçmemek
7036 sayılı Kanun uyarınca işçi ile işveren arasındaki alacak ve tazminat talepleri için dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Uygulamada üç noktaya dikkat edilmelidir:
- Başvuruda tüm alacak kalemlerinin tek tek sayılması; son tutanakta yer almayan bir kalem için sonradan dava açıldığında dava şartı eksikliği tartışması doğar.
- Karşı tarafın doğru ve tam unvanla gösterilmesi; alt işveren ilişkisi varsa her iki işverenin de sürece dahil edilmesi.
- Anlaşma sağlanırsa tutanağın kapsamının dikkatle okunması; geniş ibra ifadeleri sonradan dava açma imkânını ortadan kaldırabilir.
Kıdem Hesabında Belirleyici Kalemler
Kıdem tazminatı çıplak ücret üzerinden değil, süreklilik arz eden yan menfaatlerin eklendiği giydirilmiş brüt ücret üzerinden hesaplanır. Yol ve yemek yardımı, düzenli ödenen ikramiye, konut tahsisi gibi kalemler hesaba dahil edilirken arızi nitelikteki ödemeler dışarıda kalır. Ayrıca her tam yıl için ödenecek tutar bakımından yasal bir tavan bulunur ve fesih tarihinde yürürlükte olan tavan uygulanır. Askerlik veya doğum nedeniyle ara verilen dönemlerin hizmet süresine etkisi, ayrıca değerlendirilmesi gereken bir konudur.
Talep Hangi Kapıya Götürülür
- Ücret ve tazminat talepleri iş mahkemesine; iş mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesine yöneltilir.
- 5510 sayılı Kanun kapsamındaki hizmet tespiti veya prim uyuşmazlıklarında Kurumun da davaya dahil edilmesi gerekir; bu husus atlandığında dosya uzar.
- 6331 sayılı Kanun kapsamındaki iş kazası dosyalarında tazminat talebi ile idari yaptırım ve ceza soruşturması farklı mecralarda yürür; birinin sonucu diğerini beklemek zorunda değildir.
Aktarılanlar genel çerçevedir. Fesih bildiriminin içeriği, bordro kayıtları ve tanık beyanları hesabı ve sonucu belirgin biçimde değiştirebileceğinden, dosyanın kendi koşullarıyla incelenmesi önerilir.