İşyerinde sistematik baskıya maruz kalan çalışanın karşılaştığı ilk usul engeli, doğrudan dava açamamasıdır. Mobbing iddiasına dayalı taleplerin önemli bir bölümü, 7036 sayılı Kanun uyarınca dava şartı olan arabuluculuk sürecinden geçmek zorundadır. Hangi talebin bu kapsamda olduğu doğru belirlenmezse, dava usulden reddedilir ve arada süreler işlemeye devam eder.
Hangi Talep Arabuluculuğa Tabi
Kural olarak iş sözleşmesinden kaynaklanan işçi ve işveren alacakları ile işe iade talepleri için arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Buna karşılık iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat talepleri bu kapsam dışında tutulmuştur. Mobbing iddiası çoğu zaman kıdem ve ihbar tazminatı, fazla çalışma alacağı ve manevi tazminat taleplerini birlikte içerdiğinden, tek dosyada farklı rejime tabi kalemler bir arada bulunabilir. Bu nedenle talepler önce ayrıştırılmalı, arabuluculuk başvurusu kapsama giren kalemleri eksiksiz içermelidir.
Haklı Fesih ile İşe İade Takvimi Çakışabilir
Mobbing nedeniyle iş sözleşmesini haklı sebeple feshetmek isteyen işçi için İş Kanunu, öğrenmeden itibaren işleyen kısa bir hak düşürücü süre ve fiilden itibaren işleyen bir üst süre öngörür. Sistematik davranışlarda son eylemin tarihi belirleyici olduğundan, olay günlüğü tutulması büyük önem taşır. İşveren tarafından yapılan fesihte ise işe iade talebi için fesih bildiriminin tebliğinden itibaren işleyen bir aylık arabulucuya başvuru süresi ve anlaşmama tutanağından itibaren işleyen iki haftalık dava süresi vardır. Bu iki süreyi karıştırmak, işe iade hakkını tamamen ortadan kaldırır.
Delil Kurgusu: İddiadan Kanıta
- Tarih, saat, yer ve tanık bilgisi içeren olay günlüğü.
- Görev tanımının veya çalışma koşullarının değiştirildiğini gösteren yazışmalar.
- İzin, rapor ve psikiyatrik başvuru kayıtları.
- Performans değerlendirmelerindeki ani ve gerekçesiz değişimler.
- Kurum içi şikâyet, etik hat veya insan kaynakları başvuruları ve bunlara verilen cevaplar.
Ses ve görüntü kayıtlarının hukuka uygunluğu ayrı bir tartışma konusudur; delilin elde ediliş biçimi değerlendirilmeden dosyaya sunulması riskli olabilir.
Arabuluculuk Oturumunu Boşa Geçirmemek
Uygulamada oturumlar bazen biçimsel bir adım gibi görülür. Oysa burada tutulan tutanak, ileride açılacak davanın sınırlarını çizer. Talep kalemlerinin tutanakta eksiksiz yer alması, anlaşmama gerekçesinin açıkça yazılması ve işveren beyanlarının kayda geçirilmesi sonraki aşamada belirleyici olur. Kısmi anlaşma yapılacaksa, hangi kalemin kapsam dışı bırakıldığı tereddüde yer bırakmayacak şekilde yazılmalıdır.
Paralel Yürütülebilecek Başvurular
- İş sağlığı ve güvenliği ile çalışma koşullarına ilişkin idari şikâyet yolu.
- Suç oluşturan davranışlar bakımından savcılığa başvuru.
- Sosyal güvenlik kayıtlarındaki eksiklikler için ayrı hizmet tespiti değerlendirmesi.
Bu metin genel bilgi sunar; işyerinin yapısı, fesih biçimi ve delil durumu her dosyada farklı bir yol gerektirir. Süreler kısa ve iç içe olduğundan, fesih öncesinde hukuki görüş almanız kayıpları önleyebilir.