İşçilik alacağı uyuşmazlıklarında sonucu belirleyen iki eksen vardır: iddianın kim tarafından nasıl ispatlanacağı ve dosyanın hangi kapıdan girileceği. 7036 sayılı Kanun ile arabuluculuk pek çok işçilik alacağında dava şartı hâline geldiğinden, bu adımı atlayan dava daha esasa girilmeden reddedilir. Aşağıda ispat yükü ile usul kapısı birlikte ele alınmıştır.
Önce Arabuluculuk, Sonra İş Mahkemesi
Kıdem, ihbar, fazla çalışma, yıllık izin, ücret gibi alacaklar ile işe iade talebinde dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması gerekir. İş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlara bağlı rücu talepleri ise bu zorunluluğun dışındadır. Uygulamada sık görülen hata, arabuluculuk son tutanağında talep edilmeyen bir alacağın sonradan davaya eklenmesidir; bu durumda o kalem için dava şartı yokluğu gündeme gelir. Son tutanaktaki alacak kalemleri, dava dilekçesindeki taleplerle satır satır eşleştirilmelidir.
Hangi İddiayı Kim İspatlar?
- Ücretin ödendiğini ispat yükü işverendedir; bordro, banka kaydı ve imzalı belge bu yükün karşılığıdır.
- Fazla çalışma yapıldığını kural olarak işçi ispatlar; giriş-çıkış kayıtları, puantaj, tanık ve dijital veriler kullanılır.
- İmzalı ve ihtirazi kayıt konulmamış bordro, içeriğindeki ödemeler yönünden işçi aleyhine güçlü bir karine oluşturur.
- Feshin geçerli veya haklı nedene dayandığını ispat yükü işverene aittir.
Delil Paketini Erken Kurmak
Fesihten sonra işyeri kayıtlarına erişim fiilen imkânsız hâle gelir. Bu nedenle ücret bordroları, SGK hizmet dökümü, mesai çizelgeleri, görev yazışmaları, araç takip veya kart okutma kayıtları mümkün olan en erken aşamada toplanmalıdır. Tanık beyanı tek başına değil, yazılı kayıtla desteklendiğinde ağırlık kazanır. Fazla çalışmanın uzun süre kesintisiz kanıtlandığı dosyalarda hakkaniyet indirimi uygulanabildiği de hesaplamada göz önünde tutulmalıdır.
Süre ve Zamanaşımı Takvimi
- Feshe bağlı alacaklarda zamanaşımı süresi fesih tarihinden itibaren işler.
- İşe iade talebinde fesih bildiriminden itibaren kısa bir süre içinde arabulucuya gidilmesi gerekir.
- Anlaşamama tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren dava açma süresi ayrıca işler.
- SGK'ya yönelik hizmet tespiti talepleri farklı usule ve farklı tarafa yöneltilir.
Yol Seçiminde Sık Yapılan Hata
Sigortalılık süresine, prime veya işkoluna ilişkin talepler ile salt alacak talepleri aynı dilekçede birleştirildiğinde, karşı tarafın ve görevli mahkemenin belirlenmesi güçleşir. Kuruma yöneltilmesi gereken taleple işverene yöneltilmesi gereken talebin ayrıştırılması, dosyanın gereksiz yere uzamasını önler.
Bu metin genel bilgi amacıyla hazırlanmıştır; çalışma biçimi, fesih şekli ve belge durumu sonucu değiştirebilir. Kendi dosyanız için bir hukukçudan görüş almanız uygun olacaktır.