İş kazası sonrası açılan dosyalarda iki farklı hukuki akış aynı anda ilerler: sosyal güvenlik boyutu ve işverene karşı talep boyutu. 4857, 7036, 5510 ve 6331 sayılı kanunların kesiştiği bu alanda, hangi talebin hangi mercie ve hangi ön adımdan sonra yöneltileceğinin karıştırılması, işçinin en çok hak kaybettiği noktadır.
İki Ayrı Hat: Kurum İşlemi ve İşveren Sorumluluğu
Olayın iş kazası sayılıp sayılmaması, sürekli iş göremezlik oranının belirlenmesi ve gelir bağlanması sosyal güvenlik mevzuatının konusudur. Buna karşılık işverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini yerine getirmemesinden doğan maddi ve manevi tazminat talebi ayrı bir davanın konusudur. Kurum işlemlerine karşı açılacak davaların idari yargıya değil iş mahkemesine ait olduğunun bilinmemesi, dosyaların en sık görevsizlikle döndüğü durumdur.
Arabuluculuk Zorunlu mu
İşçilik alacaklarına ilişkin talepler bakımından dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulmuş olması aranır. Ancak iş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat istemleri bu zorunluluğun dışında tutulmuştur. Uygulamada kıdem ve ihbar tazminatı ile iş kazası tazminatı aynı dilekçede birleştirildiğinde, bir kısım talep için ön adımın tamamlanmamış olması dava şartı sorununa yol açar. Bu nedenle talepler baştan doğru gruplandırılmalıdır.
Kıdem Hesabını Sağlamlaştıran Veriler
- Hizmet dökümü ile işyeri kayıtları karşılaştırılarak çalışma süresi netleştirilir.
- Giydirilmiş ücretin hesabı için yol, yemek, ikramiye ve düzenli yan ödemeler ayrı ayrı gösterilir.
- Fazla çalışma ve tatil alacakları farklı ispat kurallarına tabi olduğundan ayrı başlıkta ele alınır.
- Kazanın iş göremezliğe etkisi raporlarla ortaya konur.
- İş sözleşmesinin sona erme biçimi belgelenir; devamsızlık ve fesih yazışmaları saklanır.
Mercii Seçiminde Karşılaşılan Hatalar
- İşveren aleyhindeki tazminat talebini yalnızca kuruma şikâyetle ileri sürdüğünü sanmak.
- İş müfettişi incelemesini dava yerine geçer bir çözüm yolu saymak.
- Kaza nedeniyle açılan ceza soruşturmasının tazminat alacağını kendiliğinden doğurduğunu düşünmek.
- Alt işveren ilişkisi bulunan işyerlerinde davayı yalnızca bir işverene yöneltmek.
Ceza Dosyası ile Tazminat Dosyasının İlişkisi
Kaza nedeniyle yürütülen ceza soruşturmasında toplanan bilirkişi raporları, kusur dağılımının belirlenmesinde önemli bir kaynaktır. Bu dosyanın takip edilmesi ve gerektiğinde tazminat dosyasına celbinin istenmesi, ayrı bir keşif ve inceleme yükünü hafifletir. Ancak ceza dosyasındaki sonuç, tazminat hesabını doğrudan belirlemez; iş hukukundaki sorumluluk ölçütü kendine özgüdür.
Her iş kazası dosyasında çalışma süresi, ücret yapısı ve kusur dağılımı farklıdır. Bu yazı genel bir yol haritası sunar; alacaklarınızın zamanaşımına uğramaması ve doğru mercie yöneltilmesi için bir iş hukuku uygulayıcısıyla çalışmanız gerekir.