İş sözleşmesi feshedilen çalışanın işe iade talebi, hem çok kısa süreler hem de kesin bir başvuru sırası içerir. 7036 sayılı Kanun ile arabuluculuk bu uyuşmazlıkta dava şartı hâline getirildiğinden, doğrudan mahkemeye açılan dosya esasa girilmeden reddedilir. Doğru sıra, işe iade dosyasının en belirleyici unsurudur.
Takvim: İki Ayrı Süre
- Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulur.
- Görüşmeler sonunda anlaşma sağlanamazsa son tutanak düzenlenir.
- Son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır.
- Dava dilekçesine son tutanağın aslı veya onaylı örneği eklenir.
Bu iki süreden birinin kaçırılması, feshin geçersizliği iddiasını esastan tartışma imkânını ortadan kaldırır. Fesih bildiriminin yazılı yapılmadığı hâllerde başlangıç tarihinin ispatı ayrı bir mesele hâline gelir; bu nedenle işten çıkarıldığı gün çalışanın elindeki her kayıt saklanmalıdır.
İspat Yükü Kimde?
4857 sayılı Kanunun kurduğu denge uyarınca feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükü işverendedir. Çalışan ise, feshin ileri sürülenden başka bir sebebe dayandığını iddia ediyorsa bu iddiasını ispatla yükümlüdür. Bu ayrım dosyanın delil planını doğrudan belirler:
- İşveren tarafında: performans değerlendirme kayıtları, savunma istem yazıları, disiplin süreci belgeleri, işletmesel karar gerekçesi.
- Çalışan tarafında: fesih öncesi yazışmalar, görev değişikliği kayıtları, benzer durumdaki çalışanlara uygulanan farklı muamele.
- Her iki tarafta: puantaj, bordro ve 5510 kapsamındaki bildirim kayıtlarının fesih tarihiyle uyumu.
Kapsam Şartları Gözden Kaçmasın
İşe iade talebinin dinlenebilmesi için işyerindeki çalışan sayısı, çalışanın kıdemi ve sözleşmenin türü gibi kapsam şartları bulunur. Bu şartlar sağlanmıyorsa talep işe iade olarak değil, kötü niyet tazminatı ve diğer alacak kalemleri üzerinden kurgulanmalıdır. Bu değerlendirme arabuluculuk aşamasından önce yapılmalıdır; aksi hâlde bir ay boyunca yanlış bir talep etrafında pazarlık yürütülmüş olur.
İş Sağlığı ve Güvenliği Bağlantısı
Fesih, çalışanın 6331 kapsamındaki bir bildirimi veya çalışmaktan kaçınma hakkını kullanması sonrasına denk geliyorsa, bu kronoloji dosyada ayrıca vurgulanmalıdır. Zaman yakınlığı tek başına sonuç doğurmasa da, feshin gerçek sebebine ilişkin değerlendirmede önem taşır.
Kapanış
Yukarıdaki çerçeve genel niteliktedir; işyerinin yapısı, sözleşmenin türü ve fesih gerekçesi sonucu değiştirebilir. Süreler çok kısa olduğundan, fesih bildirimini alan çalışanın ilk günlerde hukuki değerlendirme alması pratik açıdan belirleyicidir.