İşçilik alacakları içinde en çok tartışılan kalem fazla çalışmadır; çünkü çoğu dosyada kayıtlar işverenin elindedir ve işçi iddiasını dolaylı delillerle kanıtlamak zorunda kalır. 4857 sayılı İş Kanunu çalışma süresinin sınırlarını, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu dava öncesi zorunlu arabuluculuğu, 5510 sayılı Kanun sigortalılığa ilişkin boyutu, 6331 sayılı Kanun ise çalışma düzeni ve kayıt yükümlülüklerini ilgilendirir. Bu dört başlık birbirini besler.
Dava Şartı Arabuluculuk: Atlanırsa Telafisi Yok
İşçilik alacaklarına ilişkin talepler için dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması bir dava şartıdır. Bu aşama yerine getirilmeden açılan dava, esasa girilmeden usulden reddedilir. Başvurunun hangi alacak kalemlerini kapsadığı da önemlidir: son tutanakta yer almayan bir kalem için doğrudan dava açmak yeni bir eksiklik doğurabilir. Son tutanak, dava dilekçesindeki taleplerle kalem kalem karşılaştırılmalıdır.
Fazla Çalışmanın İspatında Kullanılan Araçlar
- İşyeri giriş-çıkış kayıtları, turnike ve kartlı geçiş verileri
- Vardiya çizelgeleri, nöbet listeleri ve servis saatleri
- Mesai dışı gönderilmiş kurumsal e-posta ve iş yazışmaları
- Bordroların imzalı olup olmadığı ve fazla mesai tahakkuku içerip içermediği
- Aynı dönemde çalışan tanıkların çalışma düzenine ilişkin beyanları
Bordronun Yarattığı Karine ve Kırılması
İçinde fazla mesai tahakkuku bulunan ve işçi tarafından ihtirazi kayıt konulmadan imzalanan bordro, o dönem için güçlü bir karine oluşturur. Bu karinenin ancak yazılı belgeyle veya ödemenin gerçekte yapılmadığını gösteren banka kayıtlarıyla aşılabileceği kabul edilir. Bu nedenle dosya kurulurken bordrolu ve bordrosuz dönemler ayrıştırılmalı, talep bu ayrıma göre yazılmalıdır.
Yanlış Mercie Yönelen Talepler
Fazla mesai alacağı iş mahkemesinin görev alanındadır; buna karşılık hizmet süresinin veya prime esas kazancın kuruma bildirilmesine ilişkin talepler farklı bir usul ve husumet gerektirir. İdari para cezalarına yapılan itirazlar ise bambaşka bir kanaldan yürür. Aynı dilekçe içinde birbirinden ayrı yargı yollarına ait talepleri toplamak, dosyanın bir kısmının ayrılmasına ve gereksiz gecikmeye yol açar.
Hesaplamaya Etki Eden Ayrıntılar
Haftalık çalışma süresinin aşılıp aşılmadığı, ara dinlenmelerinin düşülmesi, denkleştirme uygulanıp uygulanmadığı ve üst düzey yönetici konumunun bulunup bulunmadığı sonucu doğrudan etkiler. Uzun süreli ve yoğun mesai iddialarında hesaplamanın makul bir orandan indirilebileceği de bilinmelidir; bu nedenle talep yazılırken abartılı bir tabloya değil, belgeyle desteklenen gerçekçi bir düzene dayanmak daha verimlidir.
Bu metin genel bilgilendirme niteliğindedir. Çalışma düzeniniz, bordro kayıtlarınız ve fesih biçiminiz hesaplamayı önemli ölçüde değiştirebileceğinden, arabuluculuk başvurusundan önce dosyanızı bir hukukçuyla gözden geçirmeniz faydalı olur.