Bir işçi dosyasında hem hizmet süresine hem de ödenmemiş fazla çalışmaya ilişkin talepler bulunuyorsa, bu iki talebin aynı yoldan yürüyeceğini varsaymak yaygın bir hatadır. Muhatabı Kurum olan taleple, muhatabı işveren olan talep farklı usullere tabidir.
İki talep, iki farklı usul
İşçi ile işveren arasındaki alacak ve tazminat taleplerinde, 7036 sayılı Kanun uyarınca arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Buna karşılık sigortalılığın tespitine ilişkin talep Sosyal Güvenlik Kurumu’na yöneltilir ve kamu düzenine ilişkin niteliği nedeniyle bu zorunlu arabuluculuk kapsamında değerlendirilmez. Her iki talebi tek bir arabuluculuk başvurusuna sıkıştırmak, tutanak düzenlendikten sonra dosyanın eksik kalmasına yol açar.
Kuruma karşı taleplerde ayrım
- Hizmet tespiti talebi iş mahkemesine yöneltilir ve işveren ile Kurum birlikte taraf gösterilir.
- Kurumun idari para cezasına karşı itiraz, kendi usulüne tabidir ve genel alacak davasıyla birleştirilemez.
- Prim gün sayısı ve kazanç düzeltmelerinde önce Kuruma başvuru yapılması beklenir.
Fazla mesaiyi ispatlamanın sırası
4857 sayılı Kanun bakımından haftalık çalışma süresini aşan çalışma, kural olarak zamlı ücrete tabidir. İspat konusunda öncelik yazılı kayıtlardadır: puantaj, üretim kayıtları, kart okuma sistemi çıktıları, servis ve yemek listeleri. İşyerinde kayıt tutuluyorsa tanık beyanı tek başına belirleyici olmaz. Kayıt yoksa tanıkların çalışma dönemleriyle davacının dönemi örtüşmelidir; bu örtüşme dilekçede açıkça gösterilmelidir.
Hesap tablosunu baştan kurmak
- İşe giriş ve çıkış tarihleri, ara verilen dönemlerle birlikte yazılır.
- Vardiya düzeni haftalık olarak tabloya dökülür.
- Ücret bordroları ile banka hesap hareketleri karşılaştırılır.
- Bordroda fazla mesai tahakkuku görünüyorsa, hangi ayların ihtirazi kayıtla imzalandığı belirlenir.
- Talep, dönem dönem hesaplanarak toplam tutara ulaşılır.
Yanlış mercie başvurunun etkisi
Arabuluculuk aşaması atlanarak açılan alacak davası, esasa girilmeden usulden reddedilir. Aynı şekilde Kuruma yöneltilmesi gereken bir talebin yalnızca işverene yöneltilmesi, tespit hükmünün sosyal güvenlik kayıtlarına işlenememesine neden olur. İş sağlığı ve güvenliğine ilişkin 6331 sayılı Kanun kapsamındaki idari süreçler ise ayrıca izlenmelidir.
Her işyerinin çalışma düzeni farklıdır ve ispat imkânları buna göre değişir; yukarıdaki plan yalnızca genel bir çerçevedir. Süre sınırları nedeniyle işten ayrılışın hemen ardından hukuki değerlendirme almanız önem taşır.