İşyerinde sistematik baskıya maruz kalan çalışanın dosyası genellikle tek başına ilerlemez; mobbing iddiası çoğu zaman ödenmemiş fazla mesai, izin ve fesih alacaklarıyla birlikte gündeme gelir. 4857, 7036, 5510 ve 6331 sayılı düzenlemeler bu talepleri farklı kanallara dağıtır. Bu rehber, iki başlığın hangi sırayla ve hangi mercide yürütüleceğine odaklanır.
Aynı Olayın Üç Ayrı Kanalı
Mobbing iddiası tek bir başvuruyla çözülen bir konu değildir. Uygulamada üç kanal birlikte değerlendirilir:
- İş mahkemesi: tazminat ve işçilik alacağı talepleri buraya aittir ve dava öncesi arabuluculuk kural olarak dava şartıdır.
- İdari denetim: çalışma koşulları ve iş sağlığı güvenliği yönünden yapılan ihbar, iş müfettişi incelemesine yol açabilir.
- Ceza soruşturması: fiil hakaret, tehdit veya cinsel taciz boyutuna ulaşmışsa TCK kapsamında ayrıca şikayet gerekir.
Yanlış merciye başvuru burada çoğunlukla şu şekilde olur: alacak talepleri idari şikayet dilekçesine yazılır ve aylarca sonuç beklenir, bu sırada arabuluculuk ve dava takvimi işler. İdari şikayet alacak hakkını korumaz.
Fazla Mesaiyi İspatlanabilir Hale Getirmek
Fazla mesai iddiasında ispat yükü ve ispat aracı belirleyicidir. İşyerinde imzalı puantaj veya kayıt sistemi varsa bunların istenmesi, yoksa tanık beyanının nasıl destekleneceği baştan planlanmalıdır. Dosyaya değer katan kaynaklar şunlardır: giriş çıkış turnike kayıtları, servis listeleri, kurumsal e-posta gönderim saatleri, vardiya çizelgeleri, mesai dışı görevlendirme yazışmaları. Ücrete fazla mesainin dahil olduğu yönünde sözleşme hükmü varsa, bunun yıllık sınırı aşan kısmı ayrıca tartışılmalıdır.
Mobbingi Bir Zaman Çizgisine Oturtmak
Mobbing iddiasının en zayıf kaldığı nokta, olayların dağınık anlatılmasıdır. Etkili bir dosya, tarih sırasına göre kurulmuş bir çizelge içerir: görev değişikliği, yetki daraltma, izin taleplerinin reddi, hedef büyütme, savunma istemleri ve sağlık başvuruları. Her satır bir belgeye bağlanmalıdır. Süreklilik ve sistematiklik ancak bu şekilde görünür hale gelir.
Fesih Kararını Zamanlamak
Çalışanın haklı nedenle fesih hakkını kullanması, sürecin en kritik kararıdır. Erken verilen istifa dilekçesi, sonradan tazminat talebini zorlaştırabilir; çok geciken fesih ise haklı neden ile fiil arasındaki bağı zayıflatır. Fesih öncesi yazılı bildirimlerin işverene ulaştığının kanıtlanması ve sağlık raporlarının tarihleriyle uyumlu tutulması gerekir.
- Olay çizelgesi hazırlanır ve her olay belgeye bağlanır.
- Fazla mesai için hangi kaydın kimden isteneceği belirlenir.
- Ceza boyutu varsa şikayet ayrıca yapılır ve tarih kaydedilir.
- Arabuluculuk başvurusu yapılır, son tutanak saklanır.
- Dava dilekçesinde talepler ayrı kalemler halinde ve hesaplanabilir biçimde yazılır.
Her işyeri ilişkisi kendi belge düzenine sahiptir. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; fesih ve başvuru zamanlamasını kendi dosyanız için bir hukukçuyla planlamanız yerinde olur.