İşçilik alacaklarında uyuşmazlığın büyük kısmı, hakkın varlığından çok hesabın nasıl yapıldığından doğar. 4857 sayılı İş Kanunu, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, 5510 ve 6331 sayılı Kanunlar birlikte uygulandığında; giydirilmiş ücretin tespiti, çalışma süresinin ispatı ve fesih tarihinin belirlenmesi hesabı doğrudan değiştirir. Fesih bildiriminin geç tebliği ise hem süreyi hem hesabı bozar.
Fesih Tarihi: Hesabın Kilit Taşı
Kıdem hesabında çalışma süresinin bitiş tarihi, ihbar önelinin kullandırılıp kullandırılmadığına göre değişir. İşten çıkış bildiriminin SGK kayıtlarındaki tarihi ile işçiye tebliğ edilen fesih yazısının tarihi çoğu zaman farklıdır. Bu iki tarih birbirini tutmuyorsa, önce hangisinin gerçek fesih anını yansıttığı belirlenmeli; itiraz da bu tespit üzerine kurulmalıdır.
Giydirilmiş Ücretin İçine Neler Girer?
- Süreklilik gösteren yol ve yemek yardımı
- Düzenli ödenen ikramiye ve prim niteliğindeki kalemler
- Ayni yardımların parasal karşılığı
- Elden yapılan ödemelerin banka kayıtları ve tanık beyanıyla ilişkilendirilmesi
- Arızi ve tek seferlik ödemelerin ayrıştırılması
Zorunlu Arabuluculuk Aşamasını Boşa Harcamamak
- Başvuru öncesinde alacak kalemleri ayrı ayrı hesaplanır ve yazılı bir tabloya dökülür.
- Hesaba esas ücret ve çalışma süresi için dayanak belgeler toplanır.
- Görüşmede sunulan hesap tablosu tutanağa ek yapılır.
- Anlaşmama hâlinde son tutanağın tebliğ ve düzenlenme tarihi ayrıca not edilir.
- Dava dilekçesi, son tutanaktaki tarihe göre takvimlenir.
Tebligat Gecikmesinin Yarattığı İki Ayrı Risk
Birincisi süre riskidir: feshe bağlı bazı başvurular kısa sürelere tabidir ve bildirimin geç ulaşması bu süreleri fiilen tüketebilir. İkincisi ispat riskidir: geç tebliğ edilen fesih yazısında gösterilen gerekçe, işverenin sonradan oluşturduğu bir gerekçe olabilir. Bu nedenle fesih yazısındaki gerekçe ile SGK çıkış koduna esas neden karşılaştırılmalı; tutarsızlık varsa bu husus itirazın merkezine konulmalıdır.
İbraname ve Makbuz İmzalanmışsa Ne Olur?
Çıkışta imzalanan belgelerin niteliği, içeriğine ve ödemenin gerçekten yapılıp yapılmadığına göre değerlendirilir. Miktar içermeyen genel ifadeli metinler ile banka kanalıyla ödenmiş somut tutarları gösteren belgeler aynı sonucu doğurmaz. Bu nedenle imzalanmış bir belge bulunması, itiraz yolunu kendiliğinden kapatmaz; belgenin düzenlenme koşulları ayrıca incelenir.
Hesabı Denetlenebilir Kılmak
İtiraz dilekçesinde "eksik hesaplandı" demek yeterli değildir. Hangi kalemin, hangi tarih aralığı için, hangi ücret esas alınarak yeniden hesaplanması gerektiği gösterildiğinde itiraz denetlenebilir hâle gelir ve bilirkişi incelemesinde de karşılığını bulur.
Yukarıdaki bilgiler genel niteliktedir; işyerinin yapısı, sözleşme türü ve kayıtlar sonucu değiştirebilir. Bordro, SGK dökümü ve fesih evrakı incelenmeden yapılacak hesap tahmini yanıltıcı olabilir.