İşçilik alacağı dosyalarında tartışma çoğu zaman hakkın varlığında değil, hesabın hangi ücret ve hangi süre üzerinden yapılacağındadır. Kıdem hesabına esas alınan kalemler eksik gösterildiğinde, kazanılmış görünen bir dava bile beklenenin altında sonuçlanır. Aşağıda 4857, 7036, 5510 ve 6331 sayılı kanunlar ekseninde hesap eksenli bir yol haritası yer alıyor.
Giydirilmiş Ücret Neyi Kapsar?
Kıdem hesabı çıplak ücret üzerinden değil, süreklilik gösteren ek menfaatler eklenerek yapılır. Yol ve yemek yardımı, düzenli ödenen ikramiye, yakacak ve benzeri sosyal haklar bu kapsamda değerlendirilir. Bu nedenle dosyanın ilk işi, bordroda görünen tutarla fiilen sağlanan menfaatler arasındaki farkı belgeye bağlamaktır: banka hesap hareketleri, işyeri uygulamasını gösteren yazışmalar ve tanık beyanları bu noktada birlikte kullanılır.
Hizmet Süresinin İspatı
- Sigortalı hizmet dökümü ve işe giriş bildirgesi
- Kayıt dışı çalışılan dönem iddiası varsa buna ilişkin somut deliller
- Aynı işverene bağlı farklı şirketlerde geçen sürelerde organik bağ göstergeleri
- Aralıklı çalışmalarda her dönemin ayrı ayrı başlangıç ve bitiş tarihleri
- Askerlik, doğum izni gibi sürenin akışını etkileyen dönem kayıtları
Arabuluculuk Tutanağı: Sonucu Belirleyen Metin
Bireysel iş uyuşmazlıklarında arabulucuya başvuru dava şartıdır ve tutanağın içeriği daha sonra davanın kapsamını doğrudan etkiler. Talep kalemlerinin tutanakta tek tek yazılması gerekir; genel bir işçilik alacağı ifadesiyle yetinilmesi, dava aşamasında o kalem yönünden dava şartının yerine getirilmediği tartışmasını doğurur. Anlaşma hâlinde ise anlaşılan kalemlerin kapsamı açıkça sınırlandırılmalı, hangi hakların dışarıda bırakıldığı yazılmalıdır.
Fesih Türünün Hesaba Etkisi
- Feshin kim tarafından yapıldığı ve gerekçesi ilk gün belirlenir.
- İstifa dilekçesi varsa, baskı altında imzalandığı iddiasının dayanağı hazırlanır.
- Haklı nedenle fesihte, sebebin ortaya çıktığı tarih ve bildirimin zamanı önemlidir.
- İhbar, yıllık izin ve fazla çalışma alacakları ayrı hesap mantığına tabidir.
- Kıdem tazminatında kanunla belirlenen tavan uygulaması gözetilir.
Dava Türü Tercihi
Hesabın işveren kayıtlarına bağlı olduğu dosyalarda belirsiz alacak davası, tutarın işçi tarafından baştan hesaplanabildiği hâllerde ise kısmi veya tam eda davası gündeme gelir. Yanlış tercih, faiz başlangıcı ve yargılama giderleri yönünden kayba yol açabilir. Bu karar, delil listesindeki kayıtların kimde bulunduğuna göre verilmelidir.
Bu rehber genel bilgilendirme için hazırlanmıştır; her iş ilişkisi kendi kayıtlarıyla değerlendirilir. Fesihten sonra süreler işlemeye başladığından, arabuluculuk başvurusundan önce bir iş hukuku avukatıyla hesap kontrolü yapmanız önerilir.