İş sözleşmesi sona erdiğinde işçinin talep edebileceği kalemler tek bir başlık altında toplanmaz. Kıdem ve ihbar tazminatı, yıllık izin ücreti, fazla çalışma ve ulusal bayram alacakları farklı hesaplama mantığına ve farklı zamanaşımı rejimine tabidir. 4857, 7036, 5510 ve 6331 sayılı Kanunlar çerçevesinde yürüyen bu süreçte hangi mahkemeye başvurulacağı kadar hangi kalemin ne zaman zamanaşımına uğradığı da belirleyicidir.
Arabuluculuk Olmadan Dava Kapısı Açılmaz
İşçilik alacakları ve işe iade talepleri bakımından arabulucuya başvuru dava şartıdır. Anlaşamama ile sonuçlanan son tutanağın aslı veya onaylı örneği dava dilekçesine eklenmezse, mahkeme kesin süre verir; bu da fiilen zaman kaybıdır. Tutanakta tarafların doğru unvanla gösterilmesi de önemlidir; asıl işveren ile alt işveren ayrımı tutanakta yapılmamışsa, dava aşamasında husumet tartışması doğar. İş kazasından kaynaklanan tazminat talepleri ise bu şartın kapsamı dışındadır.
Yetkili Mahkeme Seçenekleri
İş uyuşmazlıklarında dava, davalı işverenin yerleşim yeri mahkemesinde ya da işin yapıldığı işyerinin bulunduğu yer mahkemesinde açılabilir. Bu yetki kuralı işçi lehine düzenlenmiş olup sözleşmeyle ortadan kaldırılamaz. Birden fazla işveren varsa herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesi tercih edilebilir. Uzaktan çalışma ve şantiye usulü çalışmalarda işin fiilen yapıldığı yerin belgelenmesi gerekir; bordro adresi ile fiilî çalışma yeri farklı olabilir.
Hesabın Doğruluğunu Belirleyen Kalemler
- Giydirilmiş brüt ücretin hangi yan haklarla oluştuğu
- Yol, yemek ve ikramiye ödemelerinin süreklilik taşıyıp taşımadığı
- Aynı işverene ait farklı işyerlerinde geçen sürelerin birleştirilmesi
- Askerlik ve ücretsiz izin dönemlerinin kıdeme etkisi
- SGK hizmet dökümü ile bordro kayıtları arasındaki uyuşmazlık
Zamanaşımının Kaleme Göre Değişmesi
Kıdem ve ihbar tazminatı ile yıllık izin ücreti için öngörülen süre ile fazla çalışma, hafta tatili ve genel tatil alacakları için öngörülen süre farklıdır. Bu nedenle iş ilişkisi sona ereli uzun zaman geçmişse bazı kalemler talep edilebilirken bazıları düşmüş olabilir. Belirsiz alacak davası ile kısmi dava arasındaki tercih de zamanaşımının kesilme anını etkiler; bu tercihin dava açılmadan önce yapılması gerekir.
Delil Dosyasının Kurulması
- SGK hizmet dökümü ve işyeri unvan listesi temin edilir.
- Banka hesap hareketleri ücret ödemeleri bakımından ayrıştırılır.
- Puantaj, giriş çıkış kayıtları ve mesai çizelgeleri istenir.
- Tanık listesi çalışma dönemine göre eşleştirilir.
- Hesap tablosu kalem bazında ve tarih aralıklarıyla hazırlanır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Ücretin gerçek tutarı ve çalışma süresi her dosyada farklı belgelerle ispatlandığından, hesap ve süre değerlendirmesini uzman bir hukukçu ile birlikte yapmanız önerilir.