İşyerinde sistematik yıldırma (mobbing) iddiaları, tek bir olaya değil, süreklilik gösteren bir davranış örüntüsüne dayandığı için ispatı en zorlu iş uyuşmazlıklarından biridir. Bu rehber, mobbing iddiasında delilin nasıl biriktirileceğine ve özellikle kısa itiraz/başvuru sürelerinin nasıl korunacağına odaklanır.
Mobbing İddiasında Süreklilik Unsuru Neden Belirleyici?
Tek bir sert uyarı ya da bir defalık gerginlik, hukuken mobbing sayılmaz. Aranan unsur; belirli bir kişiye yönelen, tekrar eden ve zaman içinde artan olumsuz davranışlardır. Bu nedenle çalışanın en büyük hatası, olayları anlık yaşayıp kayıt altına almamasıdır. Her olayın tarihi, saati, tanığı ve içeriği ayrı ayrı not edilmelidir; çünkü mahkeme örüntüyü ancak tarihli bir zincir üzerinden görebilir.
Kısa Süreler Neden Kritik?
Mobbing çoğu zaman istifaya zorlama ya da haklı nedenle fesih ile sonuçlanır. 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında haklı nedenle fesih, olayı öğrenmeden itibaren işleyen kısa bir hak düşürücü süreye bağlıdır. Ayrıca 7036 sayılı Kanun uyarınca işe iade ve pek çok işçilik alacağı talebinde önce arabuluculuğa başvuru dava şartıdır. Süreyi kaçırmak, esasa hiç girilmeden davanın reddine yol açabilir; bu yüzden fesih ve tebligat tarihleri en baştan takvime işlenmelidir.
İspatı Güçlendiren Delil Türleri
- Görev tanımına aykırı, anlamsızlaştırılmış iş atamalarını gösteren yazışmalar
- Mesai, izin ve performans uygulamalarında yalnız o çalışana özgü farklılıklar
- Sağlık kuruluşlarından alınan, sürece paralel psikolojik rahatsızlık kayıtları
- Aynı ortamı paylaşan ve olayları doğrudan gözlemleyen tanık beyanları
6331 ve İşverenin Koruma Yükümlülüğü
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işverene çalışanın ruhsal bütünlüğünü de koruma ödevi yükler. Çalışan, mobbingi işverene ya da insan kaynaklarına yazılı olarak bildirdiyse ve buna rağmen önlem alınmadıysa, bu yazılı bildirim hem işverenin bilgisini hem de sorumluluğun devamını ispatlar. Bu nedenle şikâyet mutlaka sözlü değil, tarihli ve kayıtlı bir kanaldan iletilmelidir.
Mobbing dosyaları, olayın psikolojik boyutu nedeniyle çoğu zaman duygusal anlatıya kayar; oysa kazandıran şey somut, tarihli ve tanıklı belgelerdir. Her olay farklı bir örüntü taşıdığından, süre hesabı ve delil değerlendirmesi için bir avukatla bireysel çalışma yapılması yerinde olur.