Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarının büyük bölümü hukuki nitelendirmede değil, çalışmanın ispatında düğümlenir. Bordro imzalanmış, ücret elden ödenmiş, işyeri kapanmış olabilir. Bu rehber, 5510 kapsamındaki hizmet tespiti ve benzeri uyuşmazlıklarda süre planının nasıl kurulacağını ve delil eksikliğinin nasıl kapatılacağını konu alır.
Hangi talep hangi takvime tabi
SGK uyuşmazlıklarında tek bir süre yoktur. Kuruma yapılan başvurunun reddine karşı açılacak dava, işveren aleyhine açılacak alacak davası ve hizmet tespiti talebi birbirinden farklı takvimlere tabidir. 4857 kapsamındaki işçilik alacakları için 7036 uyarınca arabuluculuk dava şartı iken, Kurumun taraf olduğu hizmet tespiti uyuşmazlıklarında bu şart uygulanmaz. Talebi yanlış kalıba oturtmak, davanın esasına girilmeden usulden reddine yol açabilir.
Beş yıllık hak düşürücü sürenin işleyişi
Hizmet tespiti talebi, tespiti istenen çalışmanın geçtiği yılın sonundan başlayan beş yıllık hak düşürücü süreye tabidir. Ancak Kuruma yapılmış bildirimlerin, müfettiş tespitinin veya işveren tarafından verilmiş belgelerin bulunduğu hâllerde bu sürenin işlemediği kabul edilir. Bu nedenle dava öncesinde Kurum kayıtlarının tam dökümü alınmalı, hangi dönemin bildirildiği ve hangi dönemin boşta kaldığı ay ay tablolanmalıdır.
Delil hiyerarşisi: kâğıttan tanığa
- İşyeri sicil kaydı, aylık prim ve hizmet belgeleri, e-Devlet üzerinden alınan hizmet dökümü.
- İşe giriş bildirgesi, puantaj, ücret bordrosu, banka ödeme kayıtları.
- Kurum denetim ve müfettiş raporları ile varsa idari para cezası kayıtları.
- Aynı dönemde aynı işyerinde bildirimi yapılmış çalışanların beyanı.
- Aynı çevrede faaliyet gösteren komşu işyeri kayıtları ve bu işyerlerinin bildirilmiş çalışanları.
Uygulamada yazılı delil zayıfsa, tanık anlatımının kayıtlı ve doğrulanabilir kişilerden gelmesi ispat gücünü belirgin biçimde artırır. Tanık listesi hazırlanırken kişilerin o dönemde sigortalı görünüp görünmediği önceden kontrol edilmelidir.
Kuruma ihbar ve taraf teşkili
Hizmet tespiti davalarında Kurumun davadan haberdar edilmesi, kararın sonuç doğurması bakımından belirleyicidir. Taraf teşkilinin eksik kalması, yıllar sonra verilen kararın uygulanamamasına yol açabilir. İş sağlığı ve güvenliği boyutu bulunan dosyalarda 6331 kapsamındaki eğitim, risk değerlendirmesi ve kayıt belgeleri de dosyaya kazandırılmalıdır.
Eksik delili kapatan usuli talepler
Dilekçede yalnızca elde bulunan belgeler sayılmamalı; Kurumdan, vergi dairesinden, meslek odasından ve varsa asıl işverenden belge celbi ayrıca istenmelidir. İşyeri devri veya kapanması hâlinde devralan işletmenin kayıtları ile ticaret sicil dosyası da talep edilebilir.
Yukarıdaki çerçeve genel bilgilendirme amacı taşır. Çalışma dönemi, işyerinin durumu ve mevcut belgeler her dosyada farklı bir strateji gerektirdiğinden, başvuru öncesinde hukuki destek alınması önerilir.