Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarının çoğu tek bir soruya dayanır: Bir kişi belirli bir dönemde gerçekten çalıştı mı? Sigortasız çalıştırma, eksik gün bildirimi veya prime esas kazancın düşük gösterilmesi gibi durumlarda mesele, iddiayı somut delille ortaya koymaya iner. Bu rehber, iş ve sosyal güvenlik mevzuatı ekseninde ispat meselesini ele alır.
İspat Yükü Kimdedir
Hizmet tespiti davasında çalışmanın varlığını ileri süren tarafın bunu ispatlaması beklenir. Ancak bu alan, kamu düzenini ilgilendirdiği için mahkeme resen araştırma ilkesiyle hareket eder; yani tarafların sunduğu delillerle yetinmeyip kendisi de kayıt ve belge celbeder. Bu özellik, işçi lehine ispat kolaylığı sağlasa da somut delil sunma sorumluluğunu tamamen ortadan kaldırmaz.
Hangi Deliller Ağırlık Taşır
- İşyeri sigortalı işe giriş bildirgeleri, ücret bordroları ve banka ödeme kayıtları.
- İşyerinde aynı dönemde çalışmış tanıkların beyanı.
- Kuruma ve resmi kurumlara ait, çalışmayı dolaylı gösteren kayıtlar.
- Görev yazışmaları, giriş-çıkış kayıtları ve işverence düzenlenmiş belgeler.
Tanık Beyanının Sınırları
Uygulamada tanık ifadesi güçlü bir delildir; ancak tek başına yeterli görülmeyebilir. Tanığın aynı işyerinde ve aynı dönemde çalışmış, olayı doğrudan bilecek konumda olması aranır. Bu nedenle tanık listesi hazırlanırken kişilerin çalışma dönemleri iddia edilen süreyle örtüşecek şekilde seçilmelidir. Belgeyle desteklenen tanık anlatımı, salt beyandan çok daha güçlüdür.
Süre ve İş Mahkemesi Yolu
İş uyuşmazlıklarının önemli bir bölümünde dava öncesi arabuluculuk zorunludur; hizmet tespiti gibi bazı davalar ise bu şartın istisnası olabilir. Ayrıca hak düşürücü sürelere dikkat edilmelidir: bazı taleplerde süre geçtikten sonra hak tümüyle yitirilebilir. 6331 sayılı düzenleme kapsamına giren iş sağlığı ve güvenliği boyutları varsa, bunlar da dosyada ayrıca değerlendirilmelidir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Hizmet tespiti ve SGK uyuşmazlıklarında deliller ve süreler dosyaya göre değiştiğinden, dava açmadan önce durumunuzu bir hukuk profesyoneliyle görüşmeniz yerinde olur.