SGK uyuşmazlıklarının büyük bölümü hukuki yorumdan değil ispattan kaybedilir. Hizmetin varlığı, süresi ve gerçek ücret; işçinin beyanıyla değil, birbirini doğrulayan kayıtlarla ortaya konur. Bu rehber, 4857, 5510, 6331 ve 7036 sayılı Kanunların çizdiği çerçevede delil yapısını kurmaya odaklanır.
Kuruma Başvuru Aşaması Atlanamaz
SGK'ya karşı açılacak davalarda Kuruma başvurulmuş olması dava şartı olarak öngörülmüştür. Bu aşamanın atlanması, esasa girilmeden dosyanın usulden kapanmasına yol açar. Başvurunun konusu, dava dilekçesindeki talepten daha dar olmamalıdır; sadece prim gün sayısı için başvurup davada ücret tespiti istemek uyumsuzluk yaratır.
Hizmet Tespitinde Delil Piramidi
İspatın tabanında resmî kayıtlar, ortasında yazılı özel belgeler, tepesinde tanık anlatımı bulunur. Sıralama önemlidir: tanık ifadesi tek başına değil, kayıtlarla desteklendiğinde ağırlık kazanır.
- İşyeri sicil kaydı, aylık prim ve hizmet belgeleri, işe giriş bildirgesi
- Banka hesap dökümünde düzenli ve aynı tarihlerde yatan ödemeler
- Puantaj, servis listesi, yemek kartı kayıtları, kurumsal e-posta ve giriş-çıkış logları
- İşyeri kaza kayıtları, 6331 kapsamındaki eğitim ve muayene belgeleri
- Aynı dönemde aynı işyerinde çalışan ve kaydı bulunan tanıklar
Ücretin Gerçek Miktarı Nasıl Gösterilir
Kayıtdışı ödeme iddiasında ispat yükü iddia edende olduğundan, bordroya imza atılmış olması bu iddiayı baştan zayıflatır. Bu tabloda banka dökümündeki tutar farkı, aynı işi yapanların ücret düzeyine ilişkin meslek kuruluşu yazıları ve iş tanımının niteliği birlikte sunulur. İhtirazi kayıt konulmadan imzalanan belgelerin sonradan çürütülmesi, ancak yazılı ve güçlü karşı delille mümkün olur.
Zamanaşımı ve Süre Riskinin Yönetimi
Hizmet tespiti istemleri süresiz değildir; mevzuatta hizmetin geçtiği dönemin sonundan başlayan bir süre öngörülmüştür. İşçilik alacakları bakımından ise 4857 ve 7036 ekseninde farklı süreler ve arabuluculuk dava şartı devreye girer. Bu nedenle tek bir takvim tablosu kurulmalı; hangi talebin hangi tarihte düşeceği yazılı olarak izlenmelidir.
Uzlaşma ve Dava Arasındaki Karar
Arabuluculuk aşaması bir formalite değil, delil durumunun test edildiği yerdir. Elde yalnızca tanık anlatımı varsa uzlaşmanın değeri artar; kayıtlar güçlüyse aceleci bir anlaşma hak kaybına yol açabilir. Anlaşma tutanağının hangi alacak kalemlerini kapsadığı tek tek yazılmalı, kapsam dışı bırakılan talepler açıkça saklı tutulmalıdır. Aksi hâlde geniş yazılmış bir ibra metni, sonradan açılacak davanın önünü kapatabilir.
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Çalışma biçimi, sigortalılık statüsü ve dönem farklılıkları hem ispat yükünü hem süreyi değiştirebileceğinden, dosyanızın ayrıntısını iş hukuku alanında çalışan bir hukukçuyla değerlendirmeniz faydalı olacaktır.