Sosyal güvenlik uyuşmazlıklarının büyük bölümü hukuki tartışmadan çok bir ispat sorunudur: çalışmanın varlığı, süresi, ücret düzeyi ve niteliği gösterilebiliyorsa dosya yürür; gösterilemiyorsa taraflar arasındaki anlatı farkı sonuç doğurmaz. Bu rehber 5510 ve 7036 ekseninde, SGK karşısındaki dosyalarda delilin nasıl kurulacağına odaklanır.
Önce Yol: Kuruma Başvuru Basamağı
Kurum işlemlerinden doğan uyuşmazlıklarda doğrudan dava açılması usul yönünden sorun yaratır; kuruma başvurulup sonucun beklenmesi gerekir. Başvurunun tarihi, içeriği ve kuruma ulaştığını gösteren kayıt saklanmalıdır. Kurumun cevabının geç tebliğ edilmesi hâlinde de bekleme süresine ilişkin kayıt, dosyanın süresinde açıldığını göstermenin dayanağı olur.
Hizmet Tespitinde Delil Hiyerarşisi
- İşyeri kayıtları: puantaj, ücret bordrosu, işe giriş bildirgesi, ücret ödeme kayıtları
- Kurum kayıtları: prim gün sayısı dökümü, işyeri sicil bilgileri, müfettiş raporları
- Üçüncü kişi kayıtları: banka hesap hareketleri, vergi dairesi ve meslek odası kayıtları
- Tanık beyanı: aynı dönemde ve komşu işyerlerinde çalışanların beyanı, yazılı delili tamamlayıcı işlev görür
Tanık, tek başına taşıyıcı delil olarak kurgulanmamalıdır. Uygulamada güçlü olan dosya, yazılı kaydın boşluk bıraktığı noktayı tanıkla kapatan dosyadır.
İş Kazası ve Meslek Hastalığında Farklılaşan İspat
İş kazası dosyalarında 6331 kapsamındaki yükümlülüklerin yerine getirilip getirilmediği ayrı bir inceleme başlığıdır: risk değerlendirmesi, eğitim kayıtları, kişisel koruyucu donanım teslim tutanakları ve periyodik sağlık muayenesi belgeleri dosyanın omurgasını oluşturur. Olay yeri tespitleri ve ilk tıbbi kayıt, sonradan üretilemeyecek nitelikte olduğu için önceliklidir.
Ücret ve Nitelik Tartışması
Prime esas kazancın gerçek düzeyi tartışmalıysa, banka üzerinden yapılan ödemeler ile bordroda görünen tutar karşılaştırılmalı; fark varsa farkın kaynağı açıklanmalıdır. 4857 kapsamındaki çalışma ilişkisinin niteliğine ilişkin tartışmalarda ise bağımlılık unsuru, talimat verme yetkisi ve işin görülme biçimi somut örneklerle anlatılmalıdır.
Zamanla Kaybolan Deliller
Kayıtların saklama süreleri sınırsız değildir; işyeri kapanmışsa veya devredilmişse belgeye ulaşmak zorlaşır. Bu nedenle delil toplama, dava kararından sonraya bırakılmamalı; ulaşılamayan kayıtlar için mahkemeden müzekkere talebi baştan planlanmalıdır.
Bu metin genel bilgilendirme amacı taşır. Çalışma döneminiz, işyerinin durumu ve kurum işleminin türü ispat stratejisini değiştirir; dosyanıza özgü bir değerlendirme için hukuki destek almanız uygun olur.