İş kazası dosyalarında birbirinden bağımsız birkaç süre aynı anda işler: idari bildirim süreleri, arabuluculuk başvuru süreleri ve tazminat talepleri bakımından zamanaşımı. Bunları tek bir takvimde toplamayan dosyalarda, dava haklı olsa bile usul nedeniyle kayıp yaşanabilir. Aşağıda 4857, 5510, 6331 ve 7036 sayılı Kanunların kesiştiği noktalar sırayla ele alınmaktadır.
Kaza Anından İtibaren Bildirim Zinciri
- İşveren, iş kazasını kolluğa ve Sosyal Güvenlik Kurumu'na süresinde bildirmekle yükümlüdür.
- Bildirimin yapılmaması, kazanın iş kazası sayılmasını engellemez; ancak tespit için ayrı bir dava gerekebilir.
- Sağlık kuruluşu kayıtları, kaza anına ilişkin en güvenilir delillerdendir.
- Olay yeri, tanık ifadeleri ve iş güvenliği kayıtları ilk günlerde toplanmalıdır.
Arabuluculuk Dava Şartıdır
İş mahkemelerine ilişkin 7036 sayılı Kanun uyarınca, işçi ve işveren arasındaki alacak ve tazminat talepleri bakımından arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Bu şart yerine getirilmeden açılan dava usulden reddedilir ve geçen süre boşa gider. Buna karşılık iş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat talepleri bakımından dava şartı arabuluculuk uygulanmaz; bu ayrımın karıştırılması sık görülen bir hatadır.
Feshe Bağlı Bir Aylık Süre
Kaza sonrası iş sözleşmesi feshedilmişse, işe iade talebi bakımından fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulması gerekir. Burada tebligat gecikmesi doğrudan hak kaybına yol açar: fesih bildirimi posta ile gönderilip geç ulaştığında, işçi süreyi fark ettiğinde çoğu zaman birkaç günü kalmış olur. Bu nedenle fesih ihtimali belirdiği anda adres bilgisi güncellenmeli, gelen tebligatın zarfı ve tarihi saklanmalıdır.
Tazminat Dosyasının Delil Kurgusu
- Kurum tarafından düzenlenen kaza tespit ve müfettiş raporlarının temini.
- Sürekli iş göremezlik oranına ilişkin sağlık kurulu raporları.
- İşyerindeki risk değerlendirmesi, eğitim kayıtları ve koruyucu ekipman belgeleri.
- Ücret ve çalışma süresine ilişkin bordro ve sosyal güvenlik kayıtları.
- Destekten yoksun kalma iddiası varsa aile bağını gösteren nüfus kayıtları.
Kurumun Rücu Talebi Ayrı Bir Risktir
İşverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini ihlal ettiği tespit edilirse, Kurumun yaptığı ödemeler için rücu talebi gündeme gelebilir. Bu talep, işçinin açtığı tazminat davasından bağımsız yürür ve kendi süre rejimine tabidir. İşveren tarafında dosya planı kurulurken bu ikinci hattın da takvime işlenmesi gerekir.
Bu metin genel bilgilendirme içindir. Kazanın oluş biçimi, kusur dağılımı ve rapor sonuçları her dosyada farklı bir strateji gerektirir; süreler kısa olduğundan olayın hemen ardından hukuki destek alınması yararlı olur.