İşçilik alacakları ile sosyal güvenlik uyuşmazlıkları çoğu zaman aynı olaydan doğar; ancak 4857, 7036, 5510 ve 6331 sayılı kanunlar bakımından izlenecek usul aynı değildir. Kıdem tazminatı hesabında hizmet süresi tartışmalıysa, dosya hem işverene hem Kuruma bakan iki ayrı yola bölünür ve her yolun kendi ön koşulu vardır.
İki Farklı Dava Şartı
İşçi ile işveren arasındaki alacak ve tazminat taleplerinde, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması aranır. Buna karşılık Kuruma yöneltilen taleplerde uygulanan ön koşul farklıdır; burada dava öncesinde Kuruma yazılı başvuru yapılmış olması gerekir. Bu ikisi birbirinin yerine geçmez. Uygulamada en sık görülen hata, hizmet tespiti veya prim gün sayısına ilişkin talebin arabuluculuk son tutanağına dayandırılarak açılmasıdır.
Yetkili İş Mahkemesi
İş uyuşmazlıklarında dava, davalı gerçek veya tüzel kişinin yerleşim yeri ya da işin yapıldığı yer mahkemesinde açılabilir. Birden fazla işveren varsa herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesi de seçenek olur. Bu seçim hakkı işçiye önemli bir kolaylık sağlar; buna rağmen sözleşmedeki bir yetki kaydına dayanılarak uzak bir şehirde dava açılması hem masrafı hem süreyi artırır. Yetki kuralının işçi lehine olan yönü baştan değerlendirilmelidir.
Kıdem Hesabında Belirleyici Kalemler
Kıdem tazminatı hesabı yalnızca süreye değil, giydirilmiş ücrete dayanır. Yol, yemek, ikramiye ve düzenli ödenen sosyal yardımların hesaba katılıp katılmadığı çoğu dosyada asıl tartışma konusudur. Hizmet süresi bakımından ise sigorta kayıtları ile fiilî çalışma arasındaki fark, hizmet tespiti talebini gündeme getirebilir. Alacak tutarı başlangıçta tam olarak belirlenemiyorsa, talebin nasıl kurulacağı dava açılmadan önce kararlaştırılmalıdır; bu tercih ıslah ve faiz bakımından sonuç doğurur.
Usule Aykırı İşlem Riskleri
- Arabuluculuk sürecinde işverenin unvanının veya taraf sıfatının hatalı gösterilmesi
- Kuruma yöneltilecek taleplerde ön başvurunun hiç yapılmaması
- Fesih bildiriminin tarihinin ve gerekçesinin belgelenmemesi
- Bordro ve banka kayıtlarının dönem bazında temin edilmemesi
- Zamanaşımına uğrayabilecek kalemlerin ayrıştırılmaması
Hazırlık Sırası
- Sigortalı hizmet dökümü ve işyeri kayıtları temin edilir.
- Fesih tarihi ve şekli tek bir belgeyle sabitlenir.
- Ücret kalemleri giydirilmiş ücret tablosuna dönüştürülür.
- Talepler, işverene ve Kuruma yöneltilecek olanlar biçiminde ayrılır.
Bu değerlendirme genel niteliktedir; çalışma süresi, fesih şekli ve ücret yapısı hesabı bütünüyle değiştirebileceğinden, dava yoluna gitmeden önce alacaklarınızın bir hukukçu tarafından hesaplanması yerinde olur.