İş hukuku uyuşmazlıklarında usul, esasla neredeyse eşit ağırlıktadır. Arabuluculuğa başvurma zorunluluğu, kısa hak düşürücü süreler ve kesin yetki kuralı bir araya geldiğinde, haklı bir talebin usul nedeniyle sonuçsuz kalması mümkündür. Bu nedenle fesih bildirimi elinize ulaştığı anda önce takvim, sonra dosya kurulmalıdır.
Kesin Yetki Kuralı
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, iş uyuşmazlıklarında yetkiyi davalı gerçek veya tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri ile işin yapıldığı yer mahkemesine bağlar ve bu yetkiyi kesin kabul eder. Aksine yapılan yetki sözleşmeleri geçersizdir. Birden çok işverene karşı dava açılıyorsa, seçilen yerin her bir davalı bakımından kurala uygunluğu kontrol edilmelidir. İş mahkemesi bulunmayan yerlerde davaya, iş mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesi bakar.
Arabuluculuk: İki Farklı Süre Rejimi
İşe iade talebinde, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulması gerekir. Anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde dava açılmalıdır. Fazla mesai, yıllık izin ve kıdem-ihbar tazminatı gibi işçilik alacaklarında ise arabuluculuk yine dava şartıdır, fakat işe iadedeki gibi bir aylık başvuru süresi yerine alacağın kendi zamanaşımı süresi işler. Bu iki rejimin karıştırılması, işe iade hakkının tümüyle yitirilmesine yol açar.
Taleplerin Ayrı Yürümesi
İşe iade davası ile işçilik alacakları davası ayrı hukuki niteliktedir ve tek dilekçede birleştirilmeleri kural olarak uygun değildir. İşe iade davasının sonucu, alacak kalemlerinin hesabını etkileyeceğinden sıralamanın bilinçli kurulması gerekir. Alacak davasında ise şu hazırlıklar belirleyicidir:
- Fazla mesai iddiası için puantaj, giriş-çıkış kaydı ve tanık listesi birlikte hazırlanır.
- Ücretin gerçek miktarı tartışmalıysa banka kayıtları ile bordro karşılaştırılır.
- 4857 sayılı Kanun kapsamındaki fesih gerekçesi, işverenin savunma isteme yazısıyla birlikte değerlendirilir.
- 5510 sayılı Kanun kapsamındaki hizmet dökümü, çalışma süresinin ispatında dosyaya eklenir.
Dönüşü Olmayan Usul Noktaları
Arabuluculuk son tutanağının dava dilekçesine eklenmemesi halinde mahkeme kesin süre verir; bu sürede de tamamlanmazsa dava usulden reddedilir. İşe iadede iki haftalık dava süresi ise kaçırıldığında telafi imkânı bulunmaz. Ayrıca 6331 sayılı Kanun kapsamındaki iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerine dayanan iddialar varsa, bunların ayrı bir ispat düzeni gerektirdiği gözetilmelidir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; fesih türü, işyerindeki çalışan sayısı ve kıdem süresi sonucu değiştirir. Süreler gün hesabıyla işlediğinden fesihten hemen sonra hukuki değerlendirme alınması yerinde olur.