Kişisel verilerin işlenmesinde açık rıza, çoğu zaman tek hukuka uygunluk sebebi sanılır; oysa KVKK kapsamında rıza dışında da işleme şartları bulunur. İlgili kişi bakımından asıl mesele, rızanın geçerli olup olmadığını tartışmadan önce doğru başvuru sırasını izlemektir. 6698 sayılı Kanun bu sırayı iki aşamalı kurmuş, internet ortamındaki yayınlar bakımından 5651 sayılı Kanun ise ayrı bir yol öngörmüştür.
Geçerli Açık Rızanın Unsurları
Rızanın geçerliliği tartışılırken üç unsur birlikte aranır: belirli bir konuya ilişkin olması, bilgilendirmeye dayanması ve özgür iradeyle açıklanmış olması. Uygulamada sorun yaratan durumlar şunlardır:
- Hizmetin verilmesinin rıza şartına bağlanması
- Sözleşme metnine gömülmüş, ayrı iradeyle alınmayan rıza kayıtları
- Aydınlatma yükümlülüğünün rıza alma anıyla karıştırılması
- Geri alma imkânının fiilen kullanılamaz hâle getirilmesi
- Özel nitelikli veriler için ayrıca rıza alınmaması
Önce Veri Sorumlusuna Başvuru
İlgili kişi, talebini kural olarak önce veri sorumlusuna yöneltir. Başvuru yazılı olarak veya Kurulun belirlediği yöntemlerle yapılır; kimlik tespitine imkân verecek biçimde ve talebin konusu açıkça yazılarak iletilmelidir. Veri sorumlusu, başvuruyu en kısa sürede ve kanunda öngörülen azami süre içinde sonuçlandırmakla yükümlüdür. Bu aşama atlanarak doğrudan yapılan şikâyet, başvuru yolu tüketilmediği gerekçesiyle işleme konulmayabilir.
Kurula Şikâyet Aşaması ve Süre
Veri sorumlusunun cevabı yetersizse ya da süresi içinde cevap verilmezse Kurula şikâyet edilir. Şikâyet süresi, cevabın öğrenildiği tarihten itibaren işlemeye başlar ve her hâlde başvuru tarihinden itibaren belirli bir üst sınıra tabidir. Bu nedenle veri sorumlusuna yapılan başvurunun tarihi, gönderim biçimi ve teslim kaydı mutlaka saklanmalıdır; süre tartışması çoğunlukla bu belge üzerinden çözülür.
Talep Türüne Göre Dosyanın Kurulması
- Verinin işlenip işlenmediğinin öğrenilmesi isteniyorsa, talep bilgi edinme biçiminde kurulur.
- Silme, yok etme veya anonim hâle getirme talebinde, hangi verinin hangi gerekçeyle işlendiği belirtilir.
- Aktarım yapılan üçüncü kişilere bildirim talebi ayrıca ileri sürülür.
- Zarar doğmuşsa tazminat talebi genel hükümlere göre ayrı bir yargı yolunda ileri sürülür.
- İnternet ortamındaki yayın söz konusuysa, erişim engeli yolu paralel olarak değerlendirilir.
Kurulun vereceği karara karşı idari yargı yolu açıktır ve bu aşamada da tebliğ tarihine bağlı süre işler. Yukarıdaki bilgiler genel çerçeve niteliğindedir; işlenen verinin türü ve işleme şartı değiştikçe başvurunun içeriği de değişeceğinden, somut durumda hukuki görüş alınması önerilir.