Kişisel verilerin işlenmesinde açık rıza, sıkça başvurulan ancak koşulları en çok yanlış anlaşılan hukuki sebeptir. KVKK ve 6698 sayılı Kanun ile 5651 sayılı Kanunun kesiştiği uygulamalarda, hem veri sahibi hem veri sorumlusu bakımından süreç belirli bir sırayı izler; bu sıranın atlanması, başvurunun esasa girilmeden reddedilmesine yol açar.
Açık Rızayı Geçersiz Kılan Uygulamalar
- Rızanın hizmetten yararlanma şartına bağlanması.
- Birden fazla işleme amacının tek bir onay kutusunda toplanması.
- Sözleşme metninin içine gizlenmiş, ayrıca görünür kılınmamış rıza ifadeleri.
- Geri alma imkânının fiilen kullanılamaz hale getirilmesi.
- Rızanın hangi veriyi, hangi amaçla ve ne süreyle kapsadığının belirsiz bırakılması.
Bu noktaların denetiminde asıl soru, rızanın alınıp alınmadığı değil, özgür iradeyle ve bilgilendirmeye dayalı biçimde verilip verilmediğidir. Ayrıca açık rıza tek hukuki sebep değildir; kanunda öngörülen diğer işleme şartlarından biri varken rızaya dayanılması, veri sorumlusu bakımından da riskli bir tercihtir.
Veri Sahibi İçin Başvuru Sırası
- Önce veri sorumlusuna yazılı başvuru yapılır; bu adım atlanamaz.
- Başvuruda talep açıkça belirtilir: bilgi talebi mi, silme mi, aktarımın durdurulması mı.
- Yanıt süresi izlenir; yanıt verilmemesi de bir sonraki aşamaya geçiş sebebidir.
- Yanıt yetersizse veya verilmezse Kurula şikâyet yoluna gidilir.
- Şikâyet dilekçesine, ilk başvurunun ve yanıtın tarihini gösteren belgeler eklenir.
Doğrudan Kurula yapılan şikâyetler, ön başvuru koşulu tamamlanmadığı için işleme alınmayabilir. Bu, alanın en tipik mercii hatasıdır.
İdari Para Cezasına Karşı İzlenecek Yol
Veri sorumlusu bakımından ise idari yaptırım kararına karşı itiraz süresi kısadır ve itirazın yöneltileceği makam, yaptırımın dayandığı düzenlemeye göre belirlenir. Bu konudaki usul zaman içinde değişikliğe uğradığından, kararın tebliğ edildiği tarihte yürürlükte olan hüküm ve kararın altında yer alan başvuru yolu bilgisi mutlaka kontrol edilmelidir. Yanlış makama yapılan itiraz, süre işlemeye devam ettiği için çoğu zaman telafi edilemez.
Savunmayı Güçlendiren Belgeler
Yaptırıma karşı savunmada, aydınlatma metinlerinin sürüm geçmişi, rıza kayıtlarının zaman damgalı olarak tutulduğu sistem çıktıları, kayıt yükümlülüğüne ilişkin belgeler ve teknik tedbirlerin uygulandığını gösteren raporlar belirleyicidir. İhlal bildiriminin süresinde yapılmış olması da ayrı bir başlık olarak ele alınır.
Kişisel veri mevzuatı sık güncellenen bir alandır ve uygulamada kurum kararları yön verici olur. Bu metin genel bir çerçeve sunmakta olup, elinize bir yaptırım kararı ulaştığında ya da başvurunuz yanıtsız kaldığında güncel usulü doğrulayacak bir hukukçuyla çalışmanız gerekir.