Kişisel veri uyuşmazlıklarının önemli bir kısmı, verinin işlenip işlenmediğinde değil açık rızanın geçerli olup olmadığında düğümlenir. 6698 sayılı KVKK ve 5651 sayılı Kanun ekseninde bu rehber, rıza tartışmasında hangi delilin kime düştüğünü ve şikâyet yolundaki zaman eşiklerini ele alır.
Rızanın Üç Unsuru
Açık rıza, belirli bir konuya ilişkin olmalı, bilgilendirmeye dayanmalı ve özgür iradeyle açıklanmalıdır. Uygulamada en çok tartışılan unsur özgürlüktür: hizmetin sunulması rızaya bağlanmışsa, yani kullanıcı rıza vermeden hizmetten yararlanamıyorsa, rızanın özgür iradeyle verildiği tartışmalı hâle gelir. Aynı şekilde, üyelik metniyle ticari elektronik ileti onayının tek kutuda birleştirilmesi de belirlilik unsurunu zedeler.
İspat Yükü Kimde?
Verinin hukuka uygun işlendiğini göstermek veri sorumlusunun yükümlülüğüdür; ilgili kişinin görevi ise işlemenin varlığını ve kendisiyle bağlantısını ortaya koymaktır. Bu nedenle şikâyet dosyasında şu kayıtlar aranır: kaydın hangi tarihte ve hangi kanaldan alındığı, rıza metninin o tarihteki içeriği, onayın ayrıştırılmış biçimde alınıp alınmadığı ve geri alma imkânının sunulup sunulmadığı. İlgili kişi bakımından ise gelen ileti örnekleri, ekran kayıtları ve varsa hizmet sözleşmesi yeterli başlangıç oluşturur.
Rızanın Gerekmediği Hâller
Her veri işleme rızaya dayanmaz. Kanunlarda açıkça öngörülme, sözleşmenin kurulması veya ifasıyla doğrudan ilgili olma, hukuki yükümlülüğün yerine getirilmesi ya da meşru menfaat gibi başka hukuki sebepler bulunur. Veri sorumlusu savunmasını çoğu zaman bu sebeplerden birine dayandırır. Şikâyet dilekçesi, ileri sürülen sebebin somut işleme faaliyetiyle orantısız olduğunu göstermeye odaklandığında daha güçlü olur. Özel nitelikli veriler bakımından ise koşullar daha dardır ve genel gerekçeler yeterli görülmez.
Zaman Eşikleri
Kurula şikâyetten önce veri sorumlusuna başvuru zorunludur. Veri sorumlusunun yanıtı için kanunda bir süre öngörülmüştür; ilgili kişinin şikâyet hakkı ise yanıtın öğrenilmesinden itibaren işleyen süre ile başvuru tarihinden itibaren işleyen azami süreyle sınırlıdır. Yanıt gelmediğinde sürenin durduğunu varsaymak en yaygın hak kaybı sebebidir. Ayrıca Kurul kararına karşı yargı yolu da kendi süresine tabidir ve kararın tebliğiyle işlemeye başlar.
Kapanış Notu
Buradaki açıklamalar genel bilgi niteliğindedir; rızanın alınış biçimi ve işlemenin amacı her dosyada farklı sonuç doğurur. Verinizin izinsiz işlendiğini düşünüyorsanız, başvuru metnini göndermeden önce hukuki değerlendirme almanız yararlı olacaktır.