6698 sayılı KVKK bakımından açık rıza, kişisel veri işlemenin tek dayanağı değildir; kanunda sayılan diğer işleme şartlarından biri varsa rıza aranmaz. Bu nedenle rızanın geçersizliği iddiasıyla yürütülecek bir şikayet süreci, yalnızca imzanın alınıp alınmadığını değil, rızanın gerçekten geçerli olup olmadığını ve rıza dışı bir dayanağın bulunup bulunmadığını tartışmak zorundadır.
Rızayı Geçersiz Kılan Durumlar
- Rızanın hizmetin verilmesinin ön koşulu hâline getirilmesi, yani özgür iradenin ortadan kalkması
- Belirli bir konuya ilişkin olmayan, genel ve kapsayıcı ifadelerle alınan rıza
- Bilgilendirme yapılmadan ya da eksik bilgilendirmeyle alınan onay
- Rızanın geri alınmasının fiilen imkânsız kılınması
- Önceden işaretlenmiş kutucuklarla varsayılan onay üretilmesi
Karşı Tarafın Savunmasını Baştan Hesaplamak
Veri sorumlusu çoğu zaman rızaya değil, başka bir işleme şartına dayanacaktır: kanunlarda açıkça öngörülme, sözleşmenin kurulması veya ifasıyla doğrudan ilgili olma, hukuki yükümlülüğün yerine getirilmesi ya da meşru menfaat gibi. Şikayet dilekçesi bu savunmayı öngörerek kurulmalı, işlemenin hangi amacı aştığı somutlaştırılmalıdır. Özellikle meşru menfaat iddiasında, ilgili kişinin temel hak ve özgürlüklerine verilen zararın gösterilmesi gerekir.
Süre Zincirinin Kurulması
- Veri sorumlusuna yazılı başvuru yapılır ve gönderim kanıtı saklanır.
- Veri sorumlusunun cevap vermesi için kanunda öngörülen otuz günlük süre işlemeye başlar.
- Cevap alınırsa, cevabın öğrenilmesinden itibaren otuz günlük şikayet süresi başlar.
- Cevap alınmasa dahi, başvuru tarihinden itibaren altmış günlük dış sınır işlemeye devam eder.
- Rızanın geri alınması talebi ayrıca yazılı yapılır ve bu talebe verilen karşılık ayrıca izlenir.
Özel Nitelikli Veri ve İhlal Bildirimi
Sağlık, biyometrik veri, din ve benzeri özel nitelikli veriler bakımından işleme şartları daha dardır ve alınacak güvenlik tedbirleri Kurul tarafından belirlenen esaslara tabidir. Ayrıca veri ihlali gerçekleştiğinde veri sorumlusunun Kurula ve ilgili kişilere bildirim yükümlülüğü, uygulamada çok kısa bir süreyle sınırlandırılmıştır. Bildirimin geciktirilmiş olması, şikayet dosyasında ayrı bir başlık olarak ileri sürülebilir.
Şikayet Sonrası Beklenebilecek Sonuçlar
Kurul, hukuka aykırılığın giderilmesine, verinin silinmesine veya yok edilmesine ve gerektiğinde idari yaptırım uygulanmasına karar verebilir. Bu karar tazminat talebinin yerine geçmez; maddi ve manevi zarar için ayrı bir dava gerekir. Verinin izinsiz yayılması söz konusuysa 5651 sayılı Kanundaki içerik kaldırma araçları ile ceza mevzuatındaki suç tipleri de birlikte değerlendirilmelidir.
Rıza tartışmalarında sonucu belirleyen, çoğu zaman metnin kendisi kadar rızanın alınış biçimidir. Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; somut olayda belgeler incelenerek profesyonel hukuki değerlendirme alınması önerilir.