Aydınlatma yükümlülüğünün hiç yerine getirilmemesi ya da eksik yerine getirilmesi, kişisel veri sahibinin en sık karşılaştığı ihlallerden biridir. Ancak bu ihlali kimin önüne götüreceğiniz sorusu, çoğu zaman ihlalin kendisinden daha belirleyicidir; çünkü 6698 sayılı Kanun kademeli bir başvuru sistemi kurmuştur ve kademe atlandığında dosya esastan incelenmeden geri dönebilir.
İlk Kademe: Veri Sorumlusuna Başvuru
Kanun, ilgili kişinin taleplerini önce veri sorumlusuna yöneltmesini öngörür. Bu başvuru yazılı olarak veya Kurulun belirlediği yöntemlerle yapılır ve içeriğinde kimlik bilgileri, talebin konusu ile varsa iddiaya ilişkin belgeler yer alır. Veri sorumlusu, talebi en geç otuz gün içinde sonuçlandırmakla yükümlüdür. Doğrudan Kurula yapılan şikâyet, bu kademe tamamlanmadığı için başvuru yolu tüketilmemiş sayılabilir.
İkinci Kademe: Kurula Şikâyet ve Süre Hesabı
Veri sorumlusunun cevabı yetersizse ya da hiç cevap verilmemişse Kurula şikâyet yolu açılır. Burada iki süre birlikte işler: cevabın öğrenilmesinden itibaren otuz gün ve her hâlde veri sorumlusuna başvuru tarihinden itibaren altmış gün. Cevap gelmediği hâllerde ikinci sürenin gözden kaçırılması sık rastlanan bir hatadır; bekleme, süreyi durdurmaz.
Kurul Kararı Sonrası Yargı Yolu Nereye Ayrılır
Kurulun verdiği karar bir idari işlemdir; buna karşı açılacak iptal davası idari yargıda görülür. Buna karşılık aynı ihlalden doğan maddi ve manevi tazminat talebi adli yargıda, genel hükümlere göre değerlendirilir. Aynı olayın iki farklı yargı düzenine dağılması, dilekçelerin de ayrı kurgulanmasını gerektirir. Tazminat talebini iptal davası dilekçesine eklemek, talebin görevsizlik nedeniyle reddine yol açabilir.
Aydınlatma İhlalini Somutlaştırmak
- Verinin hangi anda ve hangi kanaldan toplandığı belirlenir; aydınlatma metninin o anda sunulup sunulmadığı ayrıca not edilir.
- Metnin içeriği ile fiilî işleme faaliyeti karşılaştırılır: amaç, aktarım alıcıları ve saklama süresi bakımından uyumsuzluk aranır.
- Açık rızanın aydınlatmadan ayrı bir irade olarak alınıp alınmadığı incelenir; tek kutucukta birleştirilmiş onaylar ayrıca kayda geçirilir.
- Başvuru ve cevap tarihleri tek bir tabloda tutulur; şikâyet süresi bu tablodan hesaplanır.
Kanıt Yükünün Dağılımı
İlgili kişiden beklenen, ihlali makul ölçüde ortaya koyan somut verileri sunmasıdır. Aydınlatmanın usulüne uygun yapıldığını göstermek ise veri sorumlusundan beklenir. Bu nedenle başvuru dilekçesinde talebin açık ve ölçülebilir yazılması, karşı tarafın hangi belgeyi sunmak zorunda kalacağını da belirler.
Burada anlatılanlar genel bilgilendirme niteliğindedir. İşleme faaliyetinin kapsamı, veri kategorisi ve veri sorumlusunun statüsü izlenecek yolu değiştirebileceğinden, başvuru öncesinde somut olaya özgü hukuki değerlendirme almak yerinde olur.