Boşanma davalarında dosyanın esasını değiştiren iki unsur vardır: dayanılan sebebin süresinde ileri sürülüp sürülmediği ve elde bulunan delilin hukuka uygun yolla elde edilip edilmediği. TMK, özel boşanma sebeplerinin bir kısmını kesin sürelere bağladığından, gecikme çoğu zaman sebebin tümüyle kaybedilmesi anlamına gelir.
Özel sebeplerde süre işlemeye ne zaman başlar
Zina ile hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış sebeplerine dayanarak dava açma hakkı, eşin bu durumu öğrenmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde fiilin üzerinden beş yıl geçmekle düşer. Bu sürelerin ötesinde, affeden tarafın dava hakkı bulunmadığı da kanunda açıkça düzenlenmiştir. Uygulamada af, açık bir beyanla olduğu kadar birlikte yaşamaya devam etme gibi davranışlarla da tartışma konusu yapılır; bu nedenle olay sonrasındaki fiilî durumun kaydedilmesi önemlidir.
Terk sebebinde ihtar takvimi
Terk sebebine dayanılabilmesi için ayrılığın belirli bir süre devam etmiş olması ve buna rağmen eve dönme çağrısı içeren ihtarın sonuçsuz kalması gerekir. TMK bu süreç için kademeli bir takvim öngörür: önce ayrı yaşama süresinin dolması, ardından hâkim veya noter aracılığıyla ihtar çekilmesi, ihtardan sonra da beklenen sürenin geçmesi gerekir. İhtarın samimi olması, yani eşin dönebileceği bir konutun gerçekten hazır bulunması aranır. Bu şartlardan biri eksikse dava reddedilir ve süreç baştan başlar.
Anlaşmalı boşanma ve fiilî ayrılık
- Anlaşmalı boşanma için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması, tarafların birlikte başvurması veya birinin diğerinin davasını kabul etmesi gerekir.
- Hâkim, tarafları bizzat dinlemeden ve düzenlenen protokolü uygun bulmadan karar veremez.
- Boşanma davasının reddine karar verilmiş ve karar kesinleşmişse, ortak hayat üç yıl boyunca yeniden kurulamadığında evlilik birliğinin temelinden sarsıldığı kabul edilir.
Hukuka aykırı delil sorunu
Eşin telefonuna izinsiz erişim, konuşmaların gizlice kaydedilmesi veya özel alanına yerleştirilen cihazlarla elde edilen kayıtlar, HMK bakımından değerlendirme dışı bırakılabildiği gibi ayrı bir cezai sorumluluk da doğurabilir. Buna karşılık kişinin kendisine gönderilen mesajlar, ortak alanda tutulan kayıtlar ve üçüncü kişilerin doğrudan gözlemleri kullanılabilir niteliktedir. Delil listesi hazırlanırken her kalemin elde ediliş biçimi ayrıca not edilmelidir.
Dosyanın kurulma sırası
- Sebep belirlenir ve o sebebe ait süre hesabı yapılır.
- Olaylar tarih sırasına göre çizelgeye dökülür.
- Her olay için hangi delilin bulunduğu eşleştirilir.
- Tanıkların olayları doğrudan bilip bilmediği kontrol edilir.
- Velayet, nafaka ve tazminat talepleri ayrı ayrı gerekçelendirilir.
4787 kapsamında kurulan aile mahkemeleri, uzman görüşüne sıkça başvurur; bu nedenle çocuğun üstün yararına ilişkin talepler somut verilerle desteklenmelidir. Yukarıdaki bilgiler genel niteliktedir ve her ailenin durumu farklı olduğundan, dava açmadan önce bireysel hukuki değerlendirme yaptırmanız uygun olur.