Velayet uyuşmazlıklarında mahkemenin baktığı ölçüt tek başına tarafların iddiaları değil, çocuğun üstün yararıdır. Bu nedenle velayet dosyasında sunulan deliller, kimin daha haklı olduğunu değil, çocuğun hangi ortamda daha sağlıklı gelişeceğini göstermeye yönelmelidir. TMK ve HMK çerçevesinde yürüyen bu yargılamada, konuyla ilgisi kurulmamış yığın hâlindeki belgeler çoğu zaman delil eksikliği kadar zarar verir.
Mahkemenin Gerçekten Baktığı Başlıklar
- Çocuğun günlük bakımını fiilen kimin üstlendiği ve bunun sürekliliği
- Okul ve sağlık süreçlerinin takibinde gösterilen düzen
- Barınma ve yaşam ortamının çocuğun yaşına uygunluğu
- Diğer ebeveynle kişisel ilişkinin kurulmasına gösterilen tutum
- Kardeşlerin birlikte kalması ve alışılmış çevrenin korunması
İyi Niyetli Ama Etkisiz Deliller
Taraflar sıklıkla eşin kusurunu gösteren yazışmaları dosyaya yığar. Oysa evlilik birliğine ilişkin kusur ile ebeveynlik kapasitesi aynı şey değildir; kusur tespiti tek başına velayeti belirlemez. Buna karşılık, çocuğa yönelik ihmali ya da bakım düzenindeki aksamayı gösteren somut kayıtlar doğrudan etkilidir. Devamsızlık çizelgesi, aşı ve kontrol takvimindeki boşluklar, öğretmen görüşmesi kayıtları bu türdendir.
Hukuka Uygunluk Sınırı
Karşı tarafın rızası olmadan elde edilen ses ve görüntü kayıtları, konuşmaların izinsiz dinlenmesi ya da telefonuna erişim yoluyla toplanan içerikler, delil değeri tartışmalı olduğu gibi ayrı bir hukuki sorumluluk da doğurabilir. Delilin içeriği ne kadar çarpıcı olursa olsun, elde ediliş biçimi tartışmalıysa dosyaya kazandırdığından fazlasını götürebilir. Bu tür kayıtlar sunulmadan önce mutlaka değerlendirilmelidir.
Uzman İncelemelerinin Ağırlığı
Aile mahkemelerinde 4787 sayılı Kanun kapsamında görevlendirilen uzmanların hazırladığı sosyal inceleme raporu, dosyanın en belirleyici unsurlarından biridir. Bu inceleme sırasında ev ziyareti, ebeveyn görüşmesi ve çocuğun yaşına uygun biçimde dinlenmesi söz konusu olur. Rapora yönelik itiraz da genel ifadelerle değil, raporda eksik kalan gözlemler veya dikkate alınmayan belgeler gösterilerek yapılmalıdır.
Sonraki Aşamayı Bugünden Hazırlamak
- Çocukla geçirilen zamanın düzenli ve tarihli biçimde kayıt altına alınması
- Masraf ve bakım harcamalarının belgelenmesi
- Kişisel ilişki düzenine uyulduğunu gösteren teslim ve iade kayıtları
- Değişen koşullarda velayetin yeniden düzenlenmesi talebine esas olacak dosyanın biriktirilmesi
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Velayet uyuşmazlıklarında sonucu belirleyen unsurlar çocuğun yaşına ve ailenin özel koşullarına göre değiştiğinden, dosyanızı bir hukukçuyla birlikte planlamanız yerinde olur.