Anlaşmalı boşanma protokolleri hızlı sonuç verir; ancak aynı hız, çoğu zaman mal rejimi tasfiyesinin üstünkörü yazılmasına yol açar. Protokolde yer alan tek bir cümle, sonradan açılacak katılma alacağı davasını tümüyle imkânsız kılabilir. TMK, HMK ve aile mahkemelerinin kuruluşuna ilişkin 4787 sayılı Kanun çerçevesinde bu metnin nasıl kurulacağına odaklanıyoruz.
Protokolün En Riskli Cümlesi
Uygulamada sıkça görülen "taraflar birbirlerinden hiçbir hak ve alacak talebinde bulunmayacaktır" ifadesi, kapsamı düşünülmeden yazıldığında mal rejiminden doğan alacakları da kapsayacak biçimde yorumlanabilir. Eğer tasfiye boşanma davasıyla birlikte çözülmeyecekse, protokolde bu hakkın saklı tutulduğu açıkça belirtilmelidir. Aksi hâlde daha sonra açılan davada, feragat niteliğindeki beyan tartışma konusu olur.
Neyin Kişisel, Neyin Edinilmiş Mal Olduğu
Yasal mal rejiminde, aksi kanıtlanmadıkça malların edinilmiş mal sayılacağına ilişkin karine geçerlidir. Dolayısıyla bir malın kişisel mal olduğunu ileri süren taraf bunu ispatlamak zorundadır. Miras yoluyla gelen, evlilikten önce edinilen ya da kişisel malın yerine geçen değerler için şu kayıtlar önem taşır:
- Tapu ve araç tescil kayıtlarındaki edinme tarihleri
- Satın alma bedelinin hangi hesaptan ödendiğini gösteren dekontlar
- Veraset ilamı, bağış belgeleri ve intikal işlemleri
- Kredi kullanıldıysa taksitlerin evlilik içinde kimin geliriyle ödendiğine dair kayıtlar
- Şirket paylarında ortaklık yapısının evlilik boyunca değişimini gösteren sicil kayıtları
Denkleştirme ve Değer Artış Payını Atlamamak
Bir eşin kişisel malına diğer mal grubundan katkı yapılmışsa ya da eşlerden biri diğerinin malının edinilmesine karşılıksız katkıda bulunmuşsa, bunlar bağımsız taleplerdir. Protokolde yalnızca "ev kimde kalacak" sorusu cevaplanır, katkı ve denkleştirme kalemleri hiç ele alınmazsa, sonradan bu taleplerin ileri sürülebilirliği tartışmaya açılır. Bu nedenle tasfiye kalemleri protokolde ayrı başlıklar hâlinde yazılmalıdır.
Protokolün Uygulanabilir Olması
- Taşınmazlar ada, parsel ve bağımsız bölüm numarasıyla belirtilmeli; devir tarihi ve masrafların kimde olduğu yazılmalıdır.
- Ödeme taahhütlerinde tutar, vade ve gecikme hâlinde uygulanacak sonuç açık olmalıdır.
- İpotekli veya hacizli mallarda yükün akıbeti düzenlenmelidir.
- Çocuklara ilişkin düzenlemeler mal paylaşımına bağlanmamalıdır; velayet ve iştirak nafakası ayrı değerlendirilir.
- Protokol hükümlerinin hâkim tarafından uygun bulunmaması ihtimaline karşı yedek bir düzenleme öngörülmelidir.
Tasfiye Ayrı Dava Olarak Yürüyecekse
Mal rejimi tasfiyesi boşanmadan ayrı görülecekse, boşanma kararının kesinleşmesiyle bağlantılı süre ve zamanaşımı konuları gündeme gelir. Bu ihtimalde delil toplama işi boşanma sürerken başlatılmalı, banka ve tapu kayıtlarının celbi için gerekli bilgiler önceden derlenmelidir. Rejimin sona erdiği anın tespiti de hesaplamanın çıkış noktasıdır.
Yukarıdakiler genel bilgilendirme amaçlıdır; malvarlığının yapısı ve evlilik süresince yapılan işlemler sonucu değiştirir. Protokolü imzalamadan önce metnin bir hukukçu tarafından incelenmesi ileride telafisi güç kayıpları önler.