Velayet dosyalarında sonucu belirleyen şey çoğu zaman tarafların birbirine yönelttiği ithamlar değil, çocuğun üstün yararına ilişkin somut verinin dosyaya girip girmediğidir. TMK ve HMK çerçevesinde yürüyen bu uyuşmazlıklarda en sık görülen kayıp şudur: itiraz edilecek nokta doğru tespit edilir, ancak o itirazı ayakta tutacak belge doğru aşamada sunulmaz.
Velayet Kararı Hangi Aşamalarda Sorgulanabilir?
Velayet, dava süresince ve karardan sonra farklı hukuki araçlarla ele alınabilir. Bu araçların her birinin kendi zamanı ve kendi delil beklentisi vardır:
- Yargılama sırasında verilen geçici (tedbir niteliğindeki) velayet ve kişisel ilişki ara kararına yönelik beyan ve talepler
- Nihai hükme karşı kanun yoluna başvuru
- Koşullar sonradan değiştiğinde açılan velayetin değiştirilmesi davası
- Kişisel ilişki düzeninin uygulanmadığı hâllerde ayrıca yürütülen icra ve şikâyet süreçleri
Aynı iddianın hangi araçla ileri sürüldüğü, ondan beklenen ispat gücünü de değiştirir. Ara karar aşamasında yeterli görülen bir belge, değişiklik davasında "koşulların değiştiğini" göstermeye tek başına yetmeyebilir.
Delil Eksikliğinin Velayet Dosyasındaki Somut Karşılığı
Velayette delil eksikliği genelde belgenin hiç olmamasından değil, ilgisiz veya tarihsiz olmasından doğar. Sık rastlanan tablo şudur: dosyada onlarca mesaj görüntüsü vardır ama hiçbiri çocuğun bakımı, eğitimi ya da sağlık düzeniyle bağlantı kurmaz.
Dosyada karşılığı olan delil türleri
- Okul devam-devamsızlık ve rehberlik kayıtları
- Sağlık başvuruları, aşı ve kontrol takvimi kayıtları
- Kişisel ilişki günlerinin fiilen kullanıldığını gösteren düzenli kayıtlar
- Çocuğun günlük bakımını fiilen kimin sürdürdüğünü ortaya koyan tanık beyanları
İtiraz ve Başvuru Sırası
- Karar veya ara kararın tebliğ tarihi tespit edilir; süre bu tarihe göre işletilir.
- İtiraz edilen nokta tek tek ayrıştırılır: velayetin kendisi mi, kişisel ilişki takvimi mi, nafaka kalemi mi?
- Her itiraz başlığının altına o başlığı destekleyen belge doğrudan eklenir.
- Sosyal inceleme veya uzman görüşü isteniyorsa gerekçesi somut olguyla açıklanır.
- Reddedilme ihtimaline karşı ikinci aşama talepleri baştan planlanır.
Sosyal İnceleme ve Pedagog Raporuna Karşı Beyan
Rapora itiraz ederken "katılmıyoruz" demek sonuç doğurmaz. İtirazın; raporun dayandığı gözlem sayısı, görüşmenin yapıldığı ortam, çocuğun beyanının hangi koşulda alındığı ve raporun dosyadaki hangi belgeyi dikkate almadığı gibi ölçülebilir noktalara yönelmesi gerekir. Ek inceleme talebi de bu eksikliklere bağlanmalıdır.
Velayet dosyalarında zaman, taraflardan çok çocuğun düzeni lehine işler; fiilî durum uzadıkça değiştirilmesi zorlaşır. Bu nedenle itiraz ve başvuru takvimi, delil toplama takvimiyle aynı anda kurulmalıdır.
Buradaki açıklamalar genel nitelikte olup her dosyanın kendi koşulları farklı sonuç doğurabilir. Çocuğun yararına ilişkin değerlendirme kişiye özel yapıldığından, adım atmadan önce dosyanızın bir hukukçu tarafından incelenmesinde yarar vardır.