Nafaka uyuşmazlıklarında çoğu zaman asıl sorun hakkın varlığı değil, kâğıt üzerindeki hükmün icra edilebilir olmamasıdır. Miktarı belirsiz, artış ölçütü yazılmamış veya başlangıç tarihi tartışmalı bir karar, icra dairesinde takibin durmasına ya da sürekli itirazla karşılaşmasına yol açar. Bu rehber, TMK ve HMK ekseninde hükmün tahsile elverişli kurulması ile ödeme–ödememe ispatına odaklanır.
Hüküm Fıkrası Tahsile Elverişli mi?
Bir nafaka hükmünün icra aşamasında sorun çıkarmaması için şu unsurları açıkça taşıması gerekir:
- Nafakanın türü (tedbir, iştirak, yoksulluk, yardım) ve kimin lehine hükmedildiği.
- Aylık miktarın rakamla belirlenmesi ve hangi tarihten itibaren işleyeceği.
- Her ay hangi güne kadar ödeneceği.
- Artış yapılacaksa ölçütün ve uygulanma zamanının tereddüde yer bırakmayacak biçimde yazılması.
- Birden çok çocuk varsa miktarın çocuklara göre ayrıştırılması.
Bu unsurlardan biri eksikse, karar kesinleşmeden önce tavzih veya kanun yolu aşamasında düzeltilmesini istemek, sonradan yıllarca sürecek itiraz sarmalından daha ekonomiktir.
Ödemenin İspatında Kimin Elinde Ne Var?
Takip başladığında borçlu “ben ödedim” savunması yaparsa, ödemeyi ispat yükü kural olarak ödediğini ileri sürene düşer. Elden yapılan ve açıklaması bulunmayan ödemeler burada en zayıf halkadır. Banka havalesinde açıklama kısmına ayın ve nafaka türünün yazılması, alacaklı tarafta ise hesap dökümünün düzenli tutulması, ileride ay ay hesaplaşmayı mümkün kılar. Aile Mahkemelerinin kuruluşuna ilişkin 4787 sayılı Kanun kapsamındaki dosyalarda uzman raporları da ekonomik duruma ilişkin değerlendirmede kullanılabilir.
Uyarlama ve Kaldırma Taleplerinde Delil
Nafakanın artırılması, azaltılması veya kaldırılması taleplerinde tarafların ekonomik ve sosyal durumu araştırılır. Bu araştırmayı beklemek yerine, talebi baştan belgeyle kurmak süreyi kısaltır: gelir belgesi, sigorta hizmet dökümü, tapu ve araç kayıtları, kira ödemeleri, çocuğun okul ve sağlık giderleri, geçim koşullarındaki değişikliği gösteren faturalar. Yoksulluk nafakasının kaldırılması iddiası ileri sürülüyorsa, dayanılan olgunun (yeniden evlenme, fiilen birlikte yaşama, çalışmaya başlama) tarihini gösteren somut kayıtlar aranır; kulaktan dolma beyan bu noktada sonuç doğurmaz.
Birikmiş Nafaka ile İşleyen Nafakanın Ayrılması
Takip talebinde birikmiş alacak ile aylık işleyecek nafakanın ayrı kalemler hâlinde gösterilmemesi, itirazın kabulüne ve takibin durmasına yol açabilir. Alacak dökümü; hangi ayın ödenmediği, kısmi ödeme varsa nereye mahsup edildiği ve talep edilen ferilerin dayanağı gösterilerek hazırlanmalıdır. Ödememenin devam etmesi hâlinde başvurulabilecek zorlayıcı yollar bulunmakla birlikte, bunlar da ancak usulüne uygun bir takip ve ihtar zinciri kurulmuşsa işletilebilir.
Buradaki bilgiler genel niteliktedir; nafakanın türü, kararın kesinleşme durumu ve tarafların koşulları izlenecek yolu değiştirir. Dosyanızdaki hüküm fıkrasını ve ödeme kayıtlarını bir hukukçuyla birlikte gözden geçirmeniz faydalı olacaktır.