Boşanma davalarında sonucu belirleyen şey çoğu kez iddianın haklılığı değil, o iddianın süresinde ileri sürülüp usulüne uygun delille desteklenmesidir. Aşağıdaki kontrol listesi, dava açılmadan önceki hazırlıktan karar sonrasına kadar olan süreci risk kalemleri üzerinden ele alır.
Aşama 1: Dava açmadan önce süre kontrolü
- Zina, hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış ile suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme sebeplerine dayanan dava hakkı, sebebin öğrenilmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde fiilin üzerinden beş yıl geçmekle düşer.
- Affeden tarafın dava hakkı ortadan kalkar; barışma iddiası karşı tarafça sıkça ileri sürülür.
- Terk sebebine dayanılacaksa, ayrılığın süresi ve usulüne uygun ihtarın gönderilmiş olması aranır.
- Anlaşmalı boşanma için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması gerekir; bu süre dolmadan yapılan başvuru çekişmeli davaya döner.
Hak düşürücü sürelerin kaçırıldığı hâllerde dosya, evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebine dayandırılarak yürütülür; ancak bu kez kusur tartışması ve ispat yükü farklı bir zemine taşınır.
Aşama 2: Delil hazırlığı ve hukuka aykırı delil riski
Aile hukuku dosyalarında delil toplama hevesi, çoğu zaman delilin kullanılamaz hâle gelmesiyle sonuçlanır. Eşin telefonuna izinsiz erişilerek elde edilen kayıtlar, ortak kullanım alanı dışındaki mekânlarda alınan gizli görüntüler ve üçüncü kişilerin özel yazışmaları hem dosyada değerlendirme dışı bırakılabilir hem de ayrı bir suç sorumluluğu doğurabilir. Buna karşılık ortak konutta kendiliğinden ulaşılan belgeler, banka ve tapu kayıtları, tanık beyanları ve resmî kurum yazıları güvenli delil grubunu oluşturur.
Aşama 3: Talepleri eksiksiz ve ölçülebilir yazmak
- Velayet talebi; çocuğun yaşı, alıştığı çevre ve okul düzeni gerekçeleriyle desteklenmelidir.
- Tedbir nafakası dava süresince, iştirak nafakası çocuk için, yoksulluk nafakası ise eş için ayrı ayrı istenir; birinin unutulması sonradan telafi gerektirir.
- Maddi ve manevi tazminat talepleri, kusur iddiasıyla bağlantılı biçimde açıklanmalıdır.
- Katılma alacağı ve mal rejiminin tasfiyesi kural olarak ayrı bir dava konusudur; boşanma kararının kesinleşmesi beklenir.
- Ziynet eşyası talebi, cins ve adet olarak belirtilmeli, mümkünse düğün kayıtlarıyla desteklenmelidir.
Aşama 4: Usul takvimini kaçırmamak
Cevap dilekçesi süresi, delil listesi bildirimi ve ön inceleme duruşması sonrası iddia ve savunmanın genişletilmesi yasağı, çekişmeli dosyalarda en sık hak kaybı yaşanan noktalardır. Ön inceleme aşamasından sonra yeni bir vakıa ileri sürmek karşı tarafın açık rızasına bağlıdır. Bu nedenle tüm iddialar ilk dilekçelerde, mümkün olduğunca somut tarih ve olayla birlikte yazılmalıdır.
Aşama 5: Karardan sonra
Boşanma kararının kesinleşmesi nüfusa tescil için gereklidir; kesinleşmeden ne yeniden evlenilebilir ne de mal rejimi tasfiyesi sonuçlandırılabilir. İstinaf süresi tebliğden itibaren işler ve yalnızca aleyhe olan kısımlar bakımından da başvurulabilir. Velayet ve nafakaya ilişkin kararların, şartlar değiştiğinde her zaman uyarlanması istenebilir.
Risk azaltmanın özeti
Süreleri tek takvimde toplamak, delilleri hukuka uygun kaynaklardan seçmek, talepleri ilk dilekçede eksiksiz yazmak ve çocuğun yararını merkeze alan bir dil kullanmak, bu dosyalardaki risklerin büyük bölümünü baştan azaltır.
Anlatılanlar genel bir çerçevedir; evlilik süresi, çocukların durumu ve tarafların ekonomik koşulları her dosyada farklı bir yol gerektirir. Dava açmadan önce belgelerinizle birlikte hukukî değerlendirme yaptırmanız yararlı olacaktır.