Velayet, tarafların birbirine yönelttiği suçlamalarla değil, çocuğun üstün yararına ilişkin somut verilerle karara bağlanır. Türk Medeni Kanunu ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu çerçevesinde yürüyen bu dosyalarda mahkemenin aradığı şey, ebeveynin kendi hakkında söyledikleri değil; çocuğun günlük yaşamının kim tarafından, nasıl sürdürüldüğüne dair kanıtlanabilir bir tablodur. Aile mahkemelerinin kuruluşunu düzenleyen 4787 sayılı Kanun kapsamında uzmanlardan yararlanılması da bu tablonun oluşmasına hizmet eder.
Çocuğun Üstün Yararı Nasıl Görünür Hâle Gelir
Bu kavram soyut kaldığında dosya zayıflar. Somutlaştırmanın yolu, çocuğun rutinini belgeye bağlamaktır: okula kim götürüyor, sağlık randevularını kim takip ediyor, ders ve etkinlik düzeni kimin gözetiminde sürüyor, çocuğun mevcut çevresi hangi ebeveynle birlikte korunuyor. Bu sorulara cevap veren kayıtlar, taraflar arasındaki karşılıklı iddialardan daha belirleyicidir.
Dosyaya Konulabilecek Somut Kayıtlar
- Okul devam ve görüşme kayıtları, rehberlik servisi yazıları
- Sağlık kuruluşlarından alınan randevu ve tedavi kayıtları
- Çocuğun yaşadığı konutun düzenine ilişkin belgeler ve ikametgâh kayıtları
- Ebeveynin çalışma düzenini gösteren işyeri yazısı, mesai saatleri
- Nafaka ve masraf ödemelerine ilişkin banka kayıtları
- Kişisel ilişki dönemlerinin fiilen nasıl uygulandığını gösteren yazışmalar
Sosyal İnceleme ve Uzman Görüşü
Aile mahkemesi çoğu dosyada pedagog, psikolog veya sosyal çalışmacıdan görüş alır. Bu inceleme bir sınav değildir; ancak hazırlıksız yaklaşılırsa dosyadaki iddialarla rapordaki gözlemler arasında çelişki doğabilir. İncelemeye esas alınacak yaşam düzeninin dilekçedeki anlatımla tutarlı olması, raporun dosyayı desteklemesini kolaylaştırır. Rapora itiraz edilecekse, itirazın genel bir memnuniyetsizlik değil, raporun hangi tespitinin hangi belgeyle çeliştiğini gösteren bir metin olması gerekir.
Delil Olarak Kullanılamayacak Kayıtlar
Uygulamada sıkça karşılaşılan bir hata, karşı tarafın bilgisi dışında elde edilen ses ve görüntü kayıtlarının dosyaya sunulmasıdır. Hukuka aykırı yollarla elde edilen delillerin değerlendirilemeyeceği kuralı gözetildiğinde, bu tür bir kayıt yalnızca ispat gücü taşımamakla kalmaz; sunanı ayrı bir hukuki sorumlulukla karşı karşıya bırakabilir. Çocuğu tarafların çekişmesine tanık kılan kayıtlar ise dosyada olumsuz bir izlenim doğurur.
Hatırlatma
Velayet dosyalarında her ailenin koşulları farklıdır ve tek bir hazırlık şablonu bütün dosyalara uymaz. Buradaki açıklamalar genel bilgi amacı taşır; çocuğunuzun durumuna uygun delil planının bir hukukçuyla birlikte oluşturulması sağlıklı olacaktır.