Anlaşmalı olarak sonuçlandırılan boşanmalarda tarafların üzerinde en çabuk uzlaştığı, ancak sonradan en çok tartışma çıkardığı bölüm velayet ve kişisel ilişki maddeleridir. TMK ve HMK hükümleri çerçevesinde aile mahkemesince onaylanan protokol, imzalandığı anda değil uygulandığı dönemde sınanır. Bu rehber, protokol metnini uygulanabilir kılan ayrıntılara odaklanır.
Velayet Maddesinin Yazımında Belirsizlik Bırakmamak
Velayetin kime bırakılacağı kadar, velayete bağlı hangi kararların ortak alınacağı da yazılmalıdır. Okul değişikliği, yurt dışına çıkış, sağlık müdahaleleri ve ikamet ilinin değişmesi gibi başlıklar açıkça düzenlenmediğinde, taraflar kısa süre sonra aynı mahkemenin kapısına yeni bir taleple dönerler. Metinde geçen iyi niyetli ama ölçüsüz ifadeler, uyuşmazlık çıktığında hiçbir tarafa dayanak sağlamaz.
Kişisel İlişkiyi Uygulanabilir Ölçüde Kurmak
Kişisel ilişki düzeni gün, saat, teslim ve iade yeri belirtilerek yazıldığında uygulanabilir olur. Tatil dönemleri, dinî bayramlar ve doğum günleri için ayrı bir düzen öngörülmesi, yıl içinde tekrar eden tartışmaları önler. Tarafların farklı şehirlerde yaşadığı hâllerde seyahat masrafının kimin üstleneceği ve teslimin nasıl yapılacağı da metne girmelidir. Uygulanamayacak kadar sık ya da fiilen imkânsız bir düzen, çocuk açısından da istikrarsızlık üretir.
Çocuğun Üstün Yararı ve Hâkim Denetimi
Protokol tarafların iradesiyle hazırlansa da hâkim, çocuğa ilişkin düzenlemeleri denetler ve uygun bulmadığı maddelerin değiştirilmesini isteyebilir. İdrak çağındaki çocuğun görüşünün alınması da bu denetimin parçasıdır. Bu nedenle protokol yazılırken salt tarafların menfaat dengesi değil, düzenlemenin çocuğun günlük yaşamıyla nasıl bağdaştığı da düşünülmelidir; aksi hâlde duruşmada beklenmedik bir değişiklik gündeme gelir.
İmza Öncesi Kontrol Listesi
- Velayet, kişisel ilişki, nafaka ve mal paylaşımı maddeleri birbiriyle çelişmiyor mu?
- Nafaka tutarının hangi tarihte ve hangi ölçüte göre artacağı yazıldı mı?
- Kişisel ilişki günleri takvimde fiilen uygulanabilir mi, ebeveynlerin çalışma düzenine uyuyor mu?
- Ödemelerin hangi hesaba yapılacağı ve gecikme hâlinde ne olacağı belirlendi mi?
- Adres veya şehir değişikliği hâlinde izlenecek yol düzenlendi mi?
- Metin, tarafların yorumuna açık genel ifadelerden arındırıldı mı?
Not
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Çocuğun yaşı, ebeveynlerin yaşam koşulları ve ailenin özel durumu protokolün içeriğini esaslı biçimde etkilediğinden, metin imzalanmadan önce hukuki değerlendirme alınması yerinde olur.