Boşanma dosyalarında dilekçenin hukuki gerekçesi ne kadar güçlü olursa olsun, dava yanlış mahkemede açıldığında veya sebebe özgü hak düşürücü süre geçtiğinde sonuç değişir. TMK boşanma sebeplerini ve bazı sebepler için süre sınırını belirlerken, HMK usulü, 4787 sayılı Kanun ise aile mahkemelerinin görev alanını düzenler. Bu üç metnin birlikte okunması, dosyanın ilk gününde yapılması gereken işin özüdür.
Görevli ve Yetkili Mahkeme Nasıl Belirlenir?
Boşanma ve buna bağlı talepler aile mahkemesinin görev alanındadır; aile mahkemesi kurulmamış yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla davaya bakar. Yetki bakımından ise eşlerden birinin yerleşim yeri ya da eşlerin davadan önce son defa belirli bir süre birlikte oturdukları yer mahkemesi yetkilidir. Yetki itirazı ilk itirazlar arasında olduğundan, cevap dilekçesi süresinde ileri sürülmezse mahkeme yetkili hâle gelir.
Sebebe Özgü Hak Düşürücü Süreler
Genel boşanma sebebi olan evlilik birliğinin temelinden sarsılması bakımından kanun ayrı bir süre öngörmez. Buna karşılık zina, hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış gibi özel sebeplerde dava hakkı, olayın öğrenilmesinden itibaren işleyen altı aylık ve her hâlde beş yıllık süreye tabidir; ayrıca affeden dava hakkını yitirir. Terk sebebinde ise ayrı yaşamanın belirli bir süre devam etmesi ve usulüne uygun ihtar yapılması aranır.
- Özel sebebe dayanılacaksa öğrenme tarihi belgeye bağlanmalıdır.
- Af niteliğinde yorumlanabilecek yazışma ve davranışlar gözden geçirilmelidir.
- Süresi geçmiş özel sebep, genel sebep içinde vakıa olarak ileri sürülebilir.
- Anlaşmalı boşanma için evliliğin kanunda öngörülen asgari süre kadar sürmüş olması gerekir.
Arabuluculuk Beklentisinin Yarattığı Gecikme
Uygulamada sıkça görülen bir yanlışlık, aile hukukundan doğan her uyuşmazlık için önce arabulucuya gidilmesi gerektiği düşüncesiyle dava açmanın ertelenmesidir. Boşanma davası bir dava şartı olarak arabuluculuğa tabi değildir; buna karşılık boşanmanın ferisi olmayan bazı parasal talepler farklı usule tabi olabilir. Bu ayrım yapılmadan geçirilen haftalar, özellikle süreye tabi sebeplerde telafisi güç sonuç doğurur.
Dosyanın İlk Haftasında Kurulacak Takvim
- Evlilik, ayrılık ve olay tarihleri kronolojik olarak listelenir.
- Tedbir nafakası, velayet ve ev tahsisi gibi geçici talepler dava dilekçesine yazılır.
- Delil listesi, dilekçeler teatisi takvimiyle uyumlu hazırlanır.
- Karşı tarafın yerleşim yeri ve tebligat adresi güncel kayıtlardan doğrulanır.
Her boşanma dosyası kendi olgu örgüsüyle değerlendirilir; burada aktarılan çerçeve genel bilgilendirme amacı taşır. Sürelerin ve yetkinin somut dosyanıza uygulanması için hukuki görüş alınması önerilir.