Velayet uyuşmazlıklarında dosyanın kaderini belirleyen iki başlık vardır: çocuğun üstün yararını gösteren delil kurgusu ve talebin hangi makama yöneltileceği. İkincisi çoğu zaman gözden kaçar; oysa velayetle ilgili taleplerin bir kısmı mahkemeye, bir kısmı idari birime aittir.
Talep türüne göre muhatap değişir
Velayetin belirlenmesi, değiştirilmesi ve kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi aile mahkemesinin işidir. Buna karşılık kesinleşmiş bir karara rağmen çocuğun teslim edilmemesi ya da kişisel ilişkinin kurulmaması hâlinde izlenecek yol icra takibi değildir; bu talepler çocuk koruma mevzuatı çerçevesinde adli destek ve mağdur hizmetleri birimlerine yöneltilir. Eski alışkanlıkla icra dairesine gidilmesi, sürecin baştan tıkanmasına yol açar.
Delil matrisini üç eksende kurun
- Bakım kapasitesi: çalışma düzeni, çocuğun günlük rutininde kimin fiilen yer aldığı, okul ve sağlık kayıtlarındaki iletişim bilgisi.
- Süreklilik: çocuğun mevcut çevresi, okulu ve sosyal bağlarının korunup korunmayacağı.
- İlişki engeli: diğer ebeveynle ilişkinin desteklenip desteklenmediğine dair somut kayıtlar.
Mahkemenin kendi delil araçları
Bu tür dosyalarda sosyal inceleme raporu, uzman görüşü ve idrak çağındaki çocuğun dinlenilmesi belirleyici olur. Taraf beyanları çoğu zaman bu raporlarla test edilir. Bu nedenle iddialar, rapor sürecinde doğrulanabilir somut olaylara dayandırılmalı; genel nitelemelerden kaçınılmalıdır. Uzman görüşmesi öncesinde çocuğun yönlendirildiğine dair izlenim doğması, iddia sahibi aleyhine sonuç verebilir.
Hukuka aykırı delil tuzağı
Karşı tarafın telefonuna erişerek elde edilen kayıtlar, gizlice yapılan ses ve görüntü kayıtları hem dosyada değerlendirme dışı bırakılabilir hem de ayrı bir ceza soruşturmasının konusu olabilir. Delilin ispat gücü kadar elde ediliş biçimi de incelenir. Sunulmadan önce her kaydın nasıl elde edildiği yazılı olarak not edilmelidir.
Yetki ve zamanlama
- Dava, kural olarak davalının yerleşim yeri aile mahkemesinde açılır; boşanma sürecindeyse dosya bütünlüğü gözetilir.
- Velayetin değiştirilmesi talebi, koşullardaki değişikliğin ortaya çıktığı tarihe dayandırılmalıdır.
- Acil hâllerde geçici önlem talebi ilk dilekçede ayrıca ve gerekçeli biçimde ileri sürülmelidir.
- Yurt dışı unsuru varsa, çocuğun mutat meskeni sorusunun ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Bu metin genel bilgilendirme niteliğindedir. Çocuğun yaşı, mevcut düzeni ve tarafların koşulları izlenecek yolu tümüyle değiştirebileceğinden, adım atmadan önce dosyanızın bireysel olarak değerlendirilmesinde yarar vardır.