Anlaşmalı boşanmada tarafların üzerinde uzlaştığı metin, dosyanın omurgasıdır. Ne var ki protokolün kâğıt üzerinde makul görünmesi yetmez; ileride icra edilebilir, yorum tartışması doğurmayan bir metin olması gerekir. Aşağıda protokolü yazarken sınanması gereken noktalar ve başvurunun hangi mahkemeye yapılacağı ele alınıyor.
Protokolün Üç Katmanı
İyi kurulmuş bir protokol birbirine karışmayan üç katmandan oluşur:
- Çocuğa ilişkin düzenlemeler: Velayet, kişisel ilişki günleri, tatil ve özel gün planı, iştirak nafakası.
- Mali düzenlemeler: Yoksulluk nafakası, maddi ve manevi tazminat, mal rejiminin tasfiyesine ilişkin karşılıklı beyanlar.
- İfa düzenlemeleri: Ödemenin hangi tarihte, hangi hesaba, hangi para biriminde yapılacağı; taşınmaz devri varsa devrin takvimi.
Katmanların birbirine bağlanması sık görülen bir sorundur. Örneğin tazminat ödemesinin kişisel ilişki düzenine bağlanması, çocuğun menfaatini pazarlık konusu hâline getirdiği için sürdürülebilir bir kurgu değildir.
Hâkim Protokolü Aynen Onaylamak Zorunda Değildir
Anlaşmalı boşanmada mahkeme, tarafların iradesini denetler ve özellikle çocuğun menfaatine ilişkin hükümlerde değişiklik önerebilir. TMK bu denetimi hâkime tanır. Bu nedenle protokol, hâkimin müdahale etme ihtimali düşünülerek yazılmalı; bir maddenin değişmesi hâlinde metnin bütününün çökmeyeceği bir yapı kurulmalıdır.
İcraya Elverişlilik Testi
- Her ödeme kalemi tutar, tarih ve ödeme aracıyla birlikte tek anlama gelecek şekilde yazıldı mı?
- Nafakanın hangi ölçüte göre artacağı belirtildi mi; artış ölçütü ölçülebilir mi?
- Taşınmaz ya da araç devri varsa devir masraflarını kimin karşılayacağı belirlendi mi?
- Karşılıklı feragat beyanları hangi alacakları kapsıyor, hangilerini dışarıda bırakıyor?
- Yükümlülük yerine getirilmezse hangi takip yoluna başvurulacağı öngörülebilir mi?
Yanlış Mahkeme, Yanlış Dava Türü
Aile hukuku uyuşmazlıklarında görevli mahkeme aile mahkemesidir; bu mahkemenin bulunmadığı yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi görev yapar. Yetki bakımından ise eşlerin yerleşim yeri ya da birlikte oturdukları yer belirleyicidir. Anlaşmalı boşanma dosyasında tarafların birlikte hareket etmesi, yetki itirazı riskini azaltsa da mahkemenin yetkiyi kendiliğinden gözettiği hâller bakımından dikkatli olmak gerekir. Ayrıca anlaşma bozulduğunda dosyanın çekişmeli boşanmaya dönüşmesi ihtimali baştan hesaba katılmalı, protokolde yapılan kabuller bu ihtimale göre yazılmalıdır.
Her ailenin ekonomik ve kişisel dengesi farklıdır; hazır metinler bu dengeyi çoğu zaman yansıtmaz. Protokolü imzalamadan önce bir hukukçuyla gözden geçirmeniz, sonradan açılacak davaların önüne geçebilir.