Nafaka, tek bir talep gibi görünse de dayanağına göre farklı dava türlerine, farklı sürelere ve zaman zaman farklı mahkemelere dağılır. TMK, HMK ve 4787 sayılı Kanun ekseninde bu ayrımları netleştirmek, hem hak kaybını hem gereksiz harç ödemesini önler.
Hangi Nafaka, Hangi Dava?
- Tedbir nafakası: devam eden boşanma veya ayrılık dosyası içinde talep edilir; ayrı dava açmaya gerek yoktur.
- İştirak nafakası: velayet kendisinde olmayan ebeveynin çocuğa katkısıdır; çocuk ergin olduğunda kural olarak sona erer.
- Yoksulluk nafakası: boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eş lehine hükmedilir.
- Yardım nafakası: boşanmadan bağımsız olarak, yardım edilmediği takdirde yoksulluğa düşecek altsoy, üstsoy ve kardeşler bakımından gündeme gelir.
Boşanmadan Sonra Açılacak Nafaka Davasında Süre
Boşanma kararında nafakaya hükmedilmemişse, sonradan açılacak nafaka davası için TMK'da öngörülen bir yıllık süre işler ve bu süre boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren hesaplanır. Süre kaçırıldığında yoksulluk nafakası talebi dinlenmez; buna karşılık çocuk yönünden iştirak nafakası bu sınırlamaya tabi değildir. İki talebin aynı dilekçede birleştirildiği dosyalarda, sürenin yalnızca bir kalem için işlediği gözden kaçar.
Artırım ve Kaldırma Davaları
Hükmedilmiş nafakanın yetersiz kalması halinde artırım, koşulların ortadan kalkması halinde ise kaldırma veya indirim davası açılır. Bu davalar için hak düşürücü bir süre bulunmaz; ancak talep, dava tarihinden sonrası için sonuç doğurur. Geçmişe dönük talep, birikmiş nafaka alacağının icra takibi yoluyla tahsili şeklinde ilerler ve bu iki yol birbirinin yerine kullanılamaz.
Görev ve Yetki: En Sık Yapılan Hata
- Nafaka davaları aile mahkemesinde görülür; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla bakar.
- Sulh hukuk mahkemesine açılan nafaka davası görev yönünden reddedilir.
- Yetki bakımından kural olarak taraflardan birinin yerleşim yeri mahkemesi tercih edilebilir; nafaka alacaklısının yerleşim yeri uygulamada belirleyici olur.
- Birikmiş nafakanın tahsili için mahkeme değil, ilamlı icra takibi yolu izlenir.
İspat Kalemleri
Talep edilen tutarın gerekçelendirilmesi, dosyanın en zayıf halkasıdır. Gelir belgesi, SGK hizmet dökümü, kira ve okul giderleri, sağlık harcamaları ve banka hareketleri tarih sırasıyla sunulmalıdır. Karşı tarafın gelirinin gizlendiği iddia ediliyorsa, kurumlardan bilgi getirtilmesi talebi dilekçede açıkça yer almalıdır. Ödemediği iddia edilen dönemler için de ayrı bir cetvel hazırlanması, hem artırım hem takip aşamasında işi kolaylaştırır.
İhmal Edilen Bir Ayrıntı: Ödememenin Yaptırımı
Nafaka hükmüne uymamanın icra ceza boyutu vardır ve bu şikâyet ayrı bir mercie, kendi süresi içinde yapılır. Aile mahkemesine yapılan başvuru bu sonucu doğurmaz.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tarafların gelir durumu, çocuğun yaşı ve boşanma kararının içeriği tabloyu değiştirebileceğinden, dava öncesinde hukuki değerlendirme yaptırmanız uygun olur.