Velayet uyuşmazlıkları, tarafların haklılığından çok dosyaya yansıyan somut verilerle sonuçlanır. TMK'nın velayete ilişkin hükümleri çocuğun üstün yararını ölçüt alır; HMK ise bu yararın hangi delillerle ve hangi usulle ortaya konulacağını belirler. 4787 sayılı Kanunla kurulan aile mahkemeleri ise bu davaların görüleceği yeri tayin eder. Delil planı bu üç halkanın birlikte kurulmasıyla anlam kazanır.
Talebin Türü Delil Listesini Değiştirir
Boşanma davasıyla birlikte istenen velayet ile kesinleşmiş bir kararın değiştirilmesi talebi aynı delil setiyle yürütülemez. Değişiklik talebinde, kararın verildiği tarihten sonra ortaya çıkan yeni bir durumun gösterilmesi gerekir. Bu nedenle dosyanın ilk sayfası, önceki kararın tarihi ile o tarihten sonraki değişikliklerin karşılaştırıldığı bir tablo olmalıdır.
Delilin Hukuka Uygunluğu Meselesi
Aile dosyalarında en tartışmalı başlık, delilin elde ediliş biçimidir. Diğer ebeveynin bilgisi dışında yapılan kayıtlar, üçüncü kişilerin özel yazışmaları ve izinsiz erişilen hesap içerikleri hem değerlendirme dışı bırakılabilir hem de ayrı bir hukuki sorumluluk doğurabilir. Buna karşılık okul kayıtları, sağlık raporları, kurum yazıları ve tanık beyanları güvenli delil grubunu oluşturur.
Yanlış Mercie Başvurunun Aile Hukukundaki Karşılığı
- Velayet ve kişisel ilişki taleplerini sulh hukuk mahkemesine yöneltmek
- Çocuk teslimine ve kişisel ilişki kurulmasına dair ilamların yerine getirilmesi için icra dairesine gitmek; bu işler artık adli destek ve mağdur hizmetleri birimleri eliyle yürütülmektedir
- Yalnızca kolluğa yapılan bildirimle velayetin kendiliğinden değişeceğini varsaymak
- Yurt dışı unsuru bulunan dosyalarda yetkili merci incelemesi yapmadan doğrudan yerel mahkemeye başvurmak
Dosyayı Zaman Çizgisine Oturtmak
- Çocuğun fiilen kiminle ve hangi tarihten beri yaşadığı belgeye bağlanır.
- Okul devamsızlığı, sağlık başvuruları ve bakım giderleri tarih sırasıyla listelenir.
- Kişisel ilişki kararının uygulanmadığı günler tutanak veya yazışmayla kayda geçirilir.
- Uzman ve sosyal inceleme raporu talebi, dosyadaki çelişkiler netleştikten sonra yazılır.
- Rapora itiraz için verilen süre takvime işlenir; itiraz gerekçesi rapordaki tespitle sınırlı tutulur.
Çocuğun Dinlenmesi ve Rapor Dengesi
Yaşı ve idrak düzeyi elverdiğinde çocuğun görüşünün alınması, dosyanın seyrini belirleyen bir aşamadır. Bu aşamaya hazırlıksız girilmesi, tarafların çocuğu sürece dâhil etme çabası olarak okunabilir ve aleyhe sonuç doğurabilir. Sosyal inceleme raporunda eksik bırakılan noktalar ise itirazla değil, ek inceleme talebiyle ve somut soru başlıklarıyla giderilmelidir.
Yukarıdaki çerçeve genel bilgilendirmedir; velayet dosyalarında sonuç, çocuğun somut yaşam koşullarına göre şekillenir. Delil toplamaya başlamadan önce bir hukukçudan görüş almanız, hem hatalı delil riskini hem de zaman kaybını azaltır.